Merkezi Eğilim
Central Disposition / Central Tendency
Tanım
🔹 1. (central disposition):
Gordon Allport'un kişilik kuramında, bireyin davranışlarına tutarlılık ve yön veren, her insanda sınırlı sayıda bulunan temel ve belirgin kişilik özellikleridir.
🔹 2. (central tendency):
Bir veri setindeki puanların dağılımının orta veya merkez noktasını belirten istatistiksel ölçüt.
Örnek Vaka / Uygulama
🔹 1. (central disposition): Klinik mülakatlar ve kişilik envanterleri sırasında bir danışanın hem iş ortamında hem arkadaş ilişkilerinde hem de stresli durumlarda sürekli olarak 'aşırı titizlik' ve 'güven arayışı' sergilemesi, bu iki özelliğin onun merkezi eğilimleri arasında yer aldığını gösterir. 🔹 2. (central tendency): Bir psikiyatri kliniğinde uygulanan Beck Depresyon Envanteri'nden elde edilen 100 hastaya ait puanlar incelenmektedir. Veri setinin ortalaması (mean) 24.5 çıkarken, aşırı uç değerlerin (outliers) analizi manipüle etmesini engellemek için medyan (ortanca) değer 22 olarak saptanmıştır. Bu sayede klinisyenler, hasta popülasyonunun genel depresyon düzeyini daha güvenilir bir şekilde temsil eden merkezi eğilim değerine ulaşmıştır.
Derin Analiz
🔹 1. (central disposition):
Allport'un özellik (trait) teorisinde kişilik yapısı hiyerarşik bir düzende incelenir. Merkezi eğilimler, ikincil eğilimler kadar duruma bağımlı ve geçici değil, kardinal eğilimler kadar da tüm yaşamı domine eden derecede baskın değildir. Bunun yerine, bir bireyin karakterini dışarıdan bakan bir gözlemcinin en rahat fark edebileceği düzeyde şekillendiren 5 ila 10 arası temel özellikten oluşur (örneğin dürüstlük, dışadönüklük, kaygılılık veya şüphecilik). Bu eğilimler, bireyin farklı sosyal ve mesleki bağlamlardaki tutum ve davranış tepkilerinin omurgasını oluşturur.
🔹 2. (central tendency):
Merkezi eğilim, nicel veri analizlerinin omurgasını oluşturur. Bir örneklem veya evrendeki sayısal değerlerin etrafında kümelendiği tipik ya da temsil edici değeri saptamak amacıyla kullanılır. İstatistiksel analizlerde verinin homojenliği, basıklığı ve çarpıklığı hakkında ilk fikir bu ölçütler vasıtasıyla edinilir. Parametrik ve non-parametrik test seçiminde, verinin dağılım karakteristiğine (normal dağılım vs.) bağlı olarak aritmetik ortalama (mean), medyan (median) veya mod (mode) gibi farklı merkezi eğilim ölçülerinden hangisinin raporlanacağı kritik bir metodolojik karardır.
Etimoloji
🔹 1. (central disposition):
Latince 'centrum' (merkez, odak noktası) ve 'dispositio' (düzenleme, yerleştirme, eğilim) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
🔹 2. (central tendency):
Latince 'centrum' (merkez, orta nokta) sözcüğü ile 'tendere' (yönelmek, eğilim göstermek) fiilinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
🔹 1. (central disposition):
Kardinal eğilimler (bütün bir yaşamı ve kimliği domine eden tek bir özellik) ve ikincil eğilimler (yalnızca belirli ve dar bağlamlarda ortaya çıkan yüzeysel tercihler) ile sıkça karıştırılır.
🔹 2. (central tendency):
Değişkenlik ölçüleri (varyans, standart sapma) ile sıklıkla karıştırılır. Merkezi eğilim verinin nerede kümelendiğini gösterirken, değişkenlik ölçüleri bu puanların merkeze ne kadar yakın veya uzak dağıldığını (yayılımı) ifade eder.
Keşfetmeye Devam Edin
Aritmetik Ortalama
Aritmetik Ortalama
Arithmetic Mean
Bir veri setindeki tüm değerlerin toplamının, gözlem veya eleman sayısına bölünmesiyle elde edilen temel merkezi eğilim ölçüsüdür.
İncele
Mod
Mod
Mode
Bir veri setinde en yüksek frekansla tekrarlanan değer veya bir davranışın gerçekleştirilme tarzı, biçimi.
İncele