Merkezi Eğilim
Central Disposition
Tanım
Bir veri setindeki puanların dağılımının orta veya merkez noktasını belirten istatistiksel ölçüt.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir psikiyatri kliniğinde uygulanan Beck Depresyon Envanteri'nden elde edilen 100 hastaya ait puanlar incelenmektedir. Veri setinin ortalaması (mean) 24.5 çıkarken, aşırı uç değerlerin (outliers) analizi manipüle etmesini engellemek için medyan (ortanca) değer 22 olarak saptanmıştır. Bu sayede klinisyenler, hasta popülasyonunun genel depresyon düzeyini daha güvenilir bir şekilde temsil eden merkezi eğilim değerine ulaşmıştır.
Derin Analiz
Merkezi eğilim, nicel veri analizlerinin omurgasını oluşturur. Bir örneklem veya evrendeki sayısal değerlerin etrafında kümelendiği tipik ya da temsil edici değeri saptamak amacıyla kullanılır. İstatistiksel analizlerde verinin homojenliği, basıklığı ve çarpıklığı hakkında ilk fikir bu ölçütler vasıtasıyla edinilir. Parametrik ve non-parametrik test seçiminde, verinin dağılım karakteristiğine (normal dağılım vs.) bağlı olarak aritmetik ortalama (mean), medyan (median) veya mod (mode) gibi farklı merkezi eğilim ölçülerinden hangisinin raporlanacağı kritik bir metodolojik karardır.
Etimoloji
Latince 'centrum' (merkez, orta nokta) sözcüğü ile 'tendere' (yönelmek, eğilim göstermek) fiilinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Değişkenlik ölçüleri (varyans, standart sapma) ile sıklıkla karıştırılır. Merkezi eğilim verinin nerede kümelendiğini gösterirken, değişkenlik ölçüleri bu puanların merkeze ne kadar yakın veya uzak dağıldığını (yayılımı) ifade eder.