Tedavi Yayılımı
Diffusion Of Treatments
Tanım
Araştırma katılımcılarının, daha etkili olduğuna inandıkları için kendilerine atanan müdahale yerine başka bir müdahaleyi benimsemesi durumu.
Örnek Vaka / Uygulama
Yeme bozuklukları üzerine yapılan altı aylık randomize kontrollü bir çalışmada, katılımcılar Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) grubu ve standart bakım (kontrol) grubuna ayrılır. BDT grubundaki bireylerin semptomlarında gözlenen hızlı iyileşmeyi fark eden kontrol grubu üyeleri, kendi aralarındaki iletişim ağları üzerinden BDT tekniklerini araştırmaya ve uygulamaya başlarlar. Son test ölçümlerinde her iki grup arasında anlamlı bir fark bulunamaz; ancak bu durum BDT'nin etkisizliğinden değil, kontrol grubunun tedavi protokolünü taklit etmesi yani 'tedavi yayılımı' nedeniyle iç geçerliliğin zedelenmesinden kaynaklanır.
Derin Analiz
Deneysel ve yarı deneysel araştırma tasarımlarında, özellikle psikoterapi ve klinik müdahale çalışmalarında iç geçerliliği (internal validity) doğrudan tehdit eden majör bir metodolojik yanılgı kaynağıdır. Katılımcıların farklı gruplar arasındaki bilgi alışverişi, sosyal etkileşim veya dışsal motivasyonlar nedeniyle kendi gruplarına özgü protokolün dışına çıkmaları, bağımlı değişken üzerinde gözlenen etkinin hangi müdahaleye ait olduğunun saptanmasını istatistiksel ve mantıksal olarak imkansız kılar. Bu durum, tip III hata oranını artırır ve tip I hata riskini manipüle ederek araştırmanın bulgularını güvenilmez hale getirir. Kontrol grubu kontaminasyonu olarak da bilinen bu olgu, özellikle körleme (blinding) protokollerinin gevşek olduğu topluluk tabanlı araştırmalarda sıkça görülür.
Etimoloji
Latince 'diffundere' (yaymak, dökerek dağıtmak; 'dis-' [dağılım] + 'fundere' [akıtmak]) kelimesinden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Telafi edici rekabet (compensatory rivalry) ve placebo etkisi ile sıklıkla karıştırılır. Telafi edici rekabette kontrol grubu üyeleri kendilerini dezavantajlı hissederek daha çok çaba sarf ederken, tedavi yayılımında doğrudan diğer grubun spesifik yöntemi kopyalanır.