Hesaplama Formülü
Computational Formula
Tanım
İstatistiki bir kavramın değerini hesaplamak amacıyla türetilmiş, sayısal işlemleri pratikleştiren matematiksel denklem.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir araştırmacı, örneklem varyansını hesaplarken tanımlayıcı formül olan ortalamadan sapmaların karelerinin toplamını her veri noktası için ayrı ayrı bulup paydaşlara bölmek yerine, hesaplama formülünü (öğelerin kareleri toplamından, toplamın karesinin örneklem büyüklüğüne bölünmüş halinin çıkarılması) kullanarak aritmetik adımları kısaltır ve işlem hatası riskini düşürür.
Derin Analiz
Hesaplama formülü, özellikle nicel veri analizinde ve psychometrics (psikometri) bağlamında büyük veri setleriyle çalışırken ham verilerin işlenme süresini optimize etmek için tasarlanmıştır. Tanımlayıcı formül (definitional formula) kavramın teorik ve kavramsal özünü doğrudan yansıtarak mantıksal temeli açıklarken; hesaplama formülü, matematiksel cebirsel manipülasyonlar (örneğin kareler toplamı hesaplamalarında açılımlar yapılması) yoluyla aritmetik işlemleri en aza indirger ve yuvarlama hatalarını (rounding errors) önler. İstatistiksel yazılımların ve algoritmaların arka planında işlem yükünü (computational load) hafifletmek amacıyla bu formüller tercih edilir.
Etimoloji
Latince 'computare' [hesaplamak, toplamak] (com- [birlikte] + putare [düşünmek, değerlendirmek]) kökünden türetilen 'computational' ile Latince 'forma' [biçim, kalıp] kelimesinin küçültme eki almış hâli olan 'formula' sözcüklerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Tanımlayıcı formül (definitional formula) ile sıklıkla karıştırılır; ayırt edici nokta, tanımlayıcı formülün kavramın mantıksal tanımını doğrudan cebirsel olarak ifade etmesi, hesaplama formülünün ise aynı sonuca daha az işlem adımıyla ulaşmayı sağlayan türetilmiş cebirsel denklem olmasıdır.