Sonlanım Değişkeni
Consequent Variable
Tanım
Birincil çıktı veya bağımlı değişken ile korelasyon gösteren ve değeri bu çıktı değişkeni tarafından öngörülen değişken.
Örnek Vaka / Uygulama
Yürütülen bir eğitim psikolojisi araştırmasında, öğretmen stilinin (bağımsız değişken) öğrenci akademik başarısı (birincil çıktı / bağımlı değişken) üzerindeki etkisi incelenirken; yüksek başarı elde eden öğrencilerin ders dışı akademik motivasyon düzeylerindeki artış, bu modeldeki 'sonlanım değişkeni' olarak analiz edilir.
Derin Analiz
Deneysel ve ilişkisel araştırmalarda, sonlanım değişkeni (consequent variable), klasik bağımlı değişken ile öncül (antecedent) değişkenler arasındaki karmaşık nedensel ağın neticesinde şekillenir. Doğrudan manipüle edilmez; aksine, birincil bağımlı değişkenin gerçekleşmesinin ardından ya da eş zamanlı olarak onun bir fonksiyonu veya yansıması biçiminde ortaya çıkar. Örneğin, akademik başarı (bağımlı değişken) yükseldikçe, öğrencinin öz-saygısında veya motivasyonunda (sonlanım değişkeni) gözlenen değişim bu dinamikle açıklanır. İstatistiksel modellemede, yol analizi (path analysis) ve yapısal eşitlik modellemesinde (SEM) aracılık rollerinin anlaşılmasında kritik bir matematiksel konuma sahiptir.
Etimoloji
Latince 'consequens' (takip eden, ardıl) sözcüğünden türetilmiş olup, bir durumun neticesinde ortaya çıkan olguyu ifade eder.
Karıştırmayın
Bağımlı değişken (dependent variable) ile sıklıkla karıştırılır; bağımlı değişken araştırmanın doğrudan odak noktası olan ana çıktıyken, sonlanım değişkeni bu ana çıktının öngördüğü ya da tetiklediği ikincil ardıl süreçtir.