Kategori-sistem Yöntemi
Category-system Method
Tanım
Veri unsurlarını önceden belirlenmiş bir kural setine göre kategorilere ayırmayı içeren herhangi bir ölçüm veya sınıflandırma değerlendirme yöntemi.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir klinik psikoloğun çift terapisi seansını kayda alıp, iletişim kalıplarını analiz etmek için 'suçlayıcı dil', 'savunmacılık', 'açık iletişim' ve 'duygusal geçersiz kılma' gibi önceden tanımlanmış kurallara dayalı dört kategoriden oluşan bir kodlama sistemi kullanması.
Derin Analiz
Kategori-sistem yöntemi, nitel verilerin nicelleştirilmesinde ve davranışsal gözlemlerin standartlaştırılmasında kritik bir metodolojik araçtır. Gözlemcinin veya araştırmacının sübjektifliğini en aza indirmek amacıyla, ham gözlem verilerini veya metin tabanlı materyalleri önceden operasyonelleştirilmiş, birbirini dışlayan ve tükenmez kategoriler setine dönüştürmeyi hedefler. Bu süreç; etkileşim süreç analizi (interaction process analysis) veya SYMLOG gibi karmaşık sosyal dinamiklerin çözümlenmesinde temel iskeleti oluşturur. İstatistiki açıdan, nominal veya kategorik veri üretilmesine olanak tanır ve bu verilerinler üzerinden frekans, oran veya olasılık hesaplamaları yapılmasına zemin hazırlar.
Etimoloji
Fransızca 'catégorie' [sınıf, zümre] (Grekçe 'kategoria' [suçlama veya yüklem]) + Grekçe 'systema' [düzenli bütün, bir araya getirilmiş] köklerine dayanır; metodoloji bağlamında verileri belirli kurallara göre tasnif etme düzenini ifade eder.
Karıştırmayın
Dereceleme ölçeği (rating scale) yöntemi ile sıklıkla karıştırılır; dereceleme ölçekleri davranışın yoğunluğunu veya derecesini ölçerken, kategori-sistem yöntemi davranışın varlığını ya da türünü belirli kurallara göre sınıflandırır.