Çok Özellikli-çok Yöntemli Model
Multitrait–multimethod Model (MTMM)
Tanım
İki veya daha fazla özelliğin, her birinin en az iki farklı yöntemle ölçülmesi suretiyle yapı geçerliliğini incelemeye yarayan analitik bir prosedürdür.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir araştırmacı, öğrencilerin 'öz-saygı' ve 'akademik başarı' özelliklerini ölçmek istemektedir. Bu amaçla hem 'öz-bildirim ölçekleri' (self-report) hem de 'öğretmen değerlendirmeleri' (gözlem) kullanır. Araştırmacı; öz-saygının öz-bildirim puanı ile öğretmen değerlendirmesi arasındaki ilişkiyi, aynı kıyaslamayı akademik başarı için de yaparak matris oluşturur. Bu sayede yüksek korelasyonların sadece yöntemin ortaklığından (örneğin iki ölçeğin de formatsal benzerliğinden) değil, gerçekten yapının kendisinden kaynaklanıp kaynaklanmadığı anlaşılır.
Derin Analiz
Psikometride ve psikolojik test geliştirmede yapı geçerliliği (construct validity), bir ölçeğin ölçmeyi amaçladığı soyut kavramı gerçekten ne derece başarıyla ölçtüğünün kanıtlanması sürecidir. Donald Campbell ve Donald Fiske tarafından 1959 yılında literatüre kazandırılan bu model, gözlenen varyansın sadece ölçülmek istenen psikolojik yapıdan değil, aynı zamanda kullanılan ölçüm yönteminden de kaynaklanabileceği gerçeğine dayanır. MTMM matrisi; yakınsak geçerlilik (convergent validity - aynı özelliğin farklı yöntemlerle ölçüldüğündeki korelasyonu) ve uyruksal/ayırt edici geçerlilik (discriminant validity - farklı özelliklerin aynı ya da farklı yöntemlerle ölçüldüğündeki korelasyonu) olmak üzere iki temel parametreyi aynı anda test eder. Analiz, korelasyon matrisi üzerinden yürütülür ve modern psikometride yerini doğrulayıcı faktör analizine (DFA) dayalı yaklaşımlara bırakmış olsa da temel mantığı psychometric theory'nin omurgasını oluşturur.
Etimoloji
Latince 'multus' (çok, pek çok) + 'tractus' (özellik, nitelik) ve Yunanca 'methodos' (yol, yöntem) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Test-tekrar test güvenirliği (test-retest reliability) ile karıştırılır; ancak MTMM güvenirlik değil, doğrudan 'yapı geçerliliği' ve 'yöntem varyansı' analiziyle ilgilidir. Benzer şekilde, sadece iç tutarlılık katsayılarına (Cronbach's Alpha) odaklanan yaklaşımlardan farklı olarak çoklu yöntem perspektifi sunar.
Keşfetmeye Devam Edin
Yapı Geçerliliği
Construct Validity
Bir ölçüm aracının, doğrudan gözlemlenemeyen soyut teorik bir yapıyı veya kavramı ne kadar doğru ve hatasız ölçtüğünü gösteren temel psikometrik yeterlilik derecesi.
İncele
Ayırt Edici Geçerlilik
Discriminant Validity
Bir psikometrik ölçüm aracının, kavramsal olarak ilişkili olmaması gereken diğer yapıları ölçen testlerle korelasyon göstermeme derecesidir.
İncele