Önsel Karşılaştırma
A Priori Comparison
Tanım
Bir araştırma yürütülmeden ve veriler toplanmadan önce, teorik temellere dayanılarak planlanmış iki veya daha fazla niceliğin istatistiksel karşılaştırmasıdır.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir klinik psikolog, üç farklı terapi yönteminin (Bilişsel Davranışçı Terapi, Kabul ve Kararlılık Terapisi ve Bekleme Listesi kontrol grubu) sosyal anksiyete üzerindeki etkilerini incelemek istemektedir. Veri toplamadan önce, her iki aktif terapinin de kontrol grubundan anlamlı derecede üstün olacağını ve bu iki aktif yöntemin kendi aralarında farklılaşacağını kuramsal olarak öngörür. Araştırmacı, bu spesifik hipotezleri test etmek için veriler toplandıktan sonra rastgele gruplar oluşturmak yerine, analiz planını önceden yaparak önsel karşılaştırmalar uygular.
Derin Analiz
Önsel karşılaştırma (planlı kontrast), deneysel veri toplama süreci başlamadan önce hipotezlerin doğasına uygun olarak hangi grup ortalamalarının veya değişken düzeylerinin birbiriyle kıyaslanacağının önceden belirlendiği analitik bir prosedürdür. İstatistiksel çıkarsamada tip I hata (yanlış pozitif) olasılığını kontrol altında tutmak ve istatistiksel gücü (statistical power) maksimize etmek amacıyla kullanılır. Veriler toplandıktan sonra yapılan ve keşfe dayalı olan 'post hoc' testlerin aksine, önsel karşılaştırmalar sıkı bir teorik temele ve önceden tescillenmiş araştırma sorularına dayanır. Bu yöntem, ANOVA (Varyans Analizi) sonrasında genel F testinin anlamlı olup olmadığına bakılmaksızın spesifik grup farklarının test edilmesine olanak tanır.
Etimoloji
Latince 'a priori' (önceden, nedenden sonuca doğru anlamında, kelime anlamı 'önceki olandan' demek olan 'a' [-den/-dan] + 'prior' [önceki]) ve Latince 'comparare' (karşılaştırmak) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Post hoc karşılaştırma (sonradan yapılan karşılaştırma) ile sıklıkla karıştırılır; post hoc testler veriler incelendikten sonra keşfe dayalı olarak yapılırken, önsel karşılaştırmalar veri toplama aşamasından önce tasarlanır.