Basit Etki Testi
Test Of Simple Effects
Tanım
Varyans analizinde (ANOVA), iki veya daha fazla bağımsız değişken arasında anlamlı bir etkileşim bulunduğunda, bir bağımsız değişkenin etkisinin diğer bağımsız değişkenin yalnızca tek bir düzeyinde incelenmesini sağlayan istatistiksel sınamadır.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir klinik psikolog, yeni bir terapi yönteminin (A: Terapi vs. Kontrol) depresyon azaltmadaki etkisini, hastaların anksiyete düzeylerine (B: Yüksek anksiyete vs. Düşük anksiyete) göre incelemektedir. Yapılan iki yönlü ANOVA sonucunda anlamlı bir Terapi x Anksiyete etkileşimi bulunmuştur. Araştırmacı, terapinin etkisinin tam olarak hangi anksiyete grubunda anlamlı olduğunu görmek için basit etki testi uygular: Sadece yüksek anksiyeteli bireyler alt kümesinde terapi ve kontrol gruplarını karşılaştırır, ardından aynı işlemi düşük anksiyeteli bireyler için tekrarlar.
Derin Analiz
İki yönlü veya çok yönlü ANOVA modellerinde ana etkilerin yorumlanması, faktörler arası istatistiksel etkileşim (interaction) varlığında yanıltıcı olabilir. Etkileşim, bir bağımsız değişkenin etkisinin diğer bağımsız değişkenin düzeylerine göre farklılık gösterdiğini imler. Basit etki testi, bu noktada analitik bir çözünürlük sunarak, birinci faktörün (örn. A faktörü) etkisini ikinci faktörün belirli bir sabit düzeyinde (örn. B1 düzeyinde) izole eder. Matematiksel olarak, hata varyansının ortak havuzdan (pooled error term) mı yoksa sadece ilgili hücrenin varyansından mı hesaplanacağı, testin gücünü ve tip-I hata oranını doğrudan etkiler. Bu yaklaşım, karmaşık deneysel tasarımlarda post-hoc analizlerin veya planlı karşılaştırmaların (planned contrasts) alt bileşeni olarak verinin derinlemesine incelenmesini sağlar.
Etimoloji
İngilizce 'test' (İngilizce kökenli, Latince 'testum' [toprak kap] türevi üzerinden sınama/inceleme anlamı) + 'simple' (Latince 'simplex' [tek katlı, basit]) + 'effect' (Latince 'effectus' [sonuç, icra]) kelimelerinin birleşiminden oluşan istatistiksel bir terimdir.
Karıştırmayın
Ana etki (main effect) ile karıştırılır; ana etki diğer değişkenler ortalama olarak hesaba katıldığında bir faktörün genel etkisiyken, basit etki testi diğer faktör sabitlendiğindeki özel etkidir. Ayrıca genel post-hoc testlerinden (Tukey, Scheffé) farklı olarak, belirli bir etkileşim yapısının alt bileşenlerini hedef alır.
Keşfetmeye Devam Edin
Varyans Analizi
Varyans Analizi
Analysis Of Variance (ANOVA) / ANOVA
🔹 1. (analysis of variance (ANOVA)): İki veya daha fazla bağımsız grubun bağımlı değişkene ait ortalama değerleri arasındaki istatistiksel olarak anlamlı farklılıkları test eden ve değişkenler arası ortak ile ana etkileri inceleyen parametrik bir yöntem. 🔹 2. (ANOVA): İki veya daha fazla bağımsız örneklemin ortalamaları arasında anlamlı bir fark olup olmadığını test etmek için kullanılan istatistiksel hipotez testleri ailesidir.
İncele
Etkileşim Etkisi
Etkileşim Etkisi
İnteraction Effect
Faktöriyel bir tasarımdır; iki veya daha fazla bağımsız değişkenin bağımlı değişken üzerinde, bireysel etkilerinin toplamından bağımsız ve öte bir ortak etki yaratması durumudur.
İncele