Yorgunluk Etkisi
Fatigue Effect
Tanım
Uzun süren veya bilişsel olarak zorlayıcı araştırma görevlerinde, katılımcıların yorulması ya da sıkılması sonucunda performanslarında görülen düşüş.
Örnek Vaka / Uygulama
Üç saat süren karmaşık bir dikkat ve bellek test bataryasına katılan bireylerin, ilk yarım saatteki doğru yanıt oranlarıyla son yarım saatteki yanıt oranları kıyaslandığında belirgin bir hata artışı ve reaksiyon süresi uzaması gözlenmesi.
Derin Analiz
Deneysel psikoloji ve metodolojide, özellikle denek-içi (within-subjects) desenlerde sıklıkla karşılaşılan sistematik bir hata kaynağıdır. Katılımcıların aynı test veya ankete ardışık olarak birden fazla kez maruz kalması, merkezi sinir sisteminde bilişsel kaynakların tükenmesine (ego depletion) ve dikkat sürdürülebilirliğinin azalmasına yol açar. Bu durum, bağımsız değişkenin gerçek etkisini maskeleyebilir veya yanıltıcı performans düşüşleri yaratarak iç geçerliliği (internal validity) tehdit eder. Bu metodolojik artefaktı önlemek için araştırmacılar dengeleme (counterbalancing) teknikleri veya aralıklı dinlenme seansları uygularlar.
Etimoloji
İngilizce 'fatigue' (Fransızca 'fatigue', Latince 'fatigare' [yorulmak, bitkin düşürmek] fiilinden) ve 'effect' (Latince 'efficere' [gerçekleştirmek, ortaya çıkarmak] sözcüğünden) kelimelerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Alışma etkisi (practice effect) ile sıklıkla karıştırılır; alışma etkisinde performans zamanla artarken, yorgunluk etkisinde performans düşer.