Yorgunluk Etkisi
Fatigue Effect
Tanım
Uzun süren veya bilişsel olarak zorlayıcı araştırma görevlerinde, katılımcıların yorulması ya da sıkılması sonucunda performanslarında görülen düşüş.
Örnek Vaka / Uygulama
Üç saat süren karmaşık bir dikkat ve bellek test bataryasına katılan bireylerin, ilk yarım saatteki doğru yanıt oranlarıyla son yarım saatteki yanıt oranları kıyaslandığında belirgin bir hata artışı ve reaksiyon süresi uzaması gözlenmesi.
Derin Analiz
Deneysel psikoloji ve metodolojide, özellikle denek-içi (within-subjects) desenlerde sıklıkla karşılaşılan sistematik bir hata kaynağıdır. Katılımcıların aynı test veya ankete ardışık olarak birden fazla kez maruz kalması, merkezi sinir sisteminde bilişsel kaynakların tükenmesine (ego depletion) ve dikkat sürdürülebilirliğinin azalmasına yol açar. Bu durum, bağımsız değişkenin gerçek etkisini maskeleyebilir veya yanıltıcı performans düşüşleri yaratarak iç geçerliliği (internal validity) tehdit eder. Bu metodolojik artefaktı önlemek için araştırmacılar dengeleme (counterbalancing) teknikleri veya aralıklı dinlenme seansları uygularlar.
Etimoloji
İngilizce 'fatigue' (Fransızca 'fatigue', Latince 'fatigare' [yorulmak, bitkin düşürmek] fiilinden) ve 'effect' (Latince 'efficere' [gerçekleştirmek, ortaya çıkarmak] sözcüğünden) kelimelerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Alışma etkisi (practice effect) ile sıklıkla karıştırılır; alışma etkisinde performans zamanla artarken, yorgunluk etkisinde performans düşer.
Keşfetmeye Devam Edin
Denek-içi Desen
Denek-içi Desen
Within-subjects Design
Aynı katılımcı grubunun deneysel çalışmanın tüm koşul veya müdahalelerine sırayla tabi tutulduğu ve ölçümlerin bu grup üzerinden karşılaştırıldığı deneysel desen.
İncele
Alışma Etkisi
Alışma Etkisi
Practice Effect
Bir görevin veya test maddelerinin tekrarından ötürü bireyin performansında, uygulanan deneysel manipülasyondan bağımsız olarak görülen gelişme veya değişim.
İncele
Karıştırıcı Değişken
Karıştırıcı Değişken
Nuisance Variable
Bağımsız değişkenin koşulları arasında sistematik olarak farklılık göstermeyen ancak deneysel hatayı ve varyansı artıran dışsal değişken türüdür.
İncele