Sansürlenmiş Gözlem
Censored Observation
Tanım
İlgilenilen olayın çalışma süresi içinde gerçekleşmemesi ya da ölçüm aracının sınırları dışında kalması nedeniyle veri setinde tam değeri yer almayan eksik skor.
Örnek Vaka / Uygulama
Kanser immünoterapisinin etkinliğini inceleyen beş yıllık bir klinik çalışmada, 100 hastadan 30'u beşinci yılın sonuna hâlâ hayatta iken çalışmadan ayrılmış veya çalışma süresi dolmuştur. Bu 30 hastanın tam olarak ne zaman hayatını kaybettiği bilinmemektedir ancak en az 5 yıl yaşadıkları kesinleşmiştir. İstatistiksel analizde bu vakalar 'sağdan sansürlenmiş gözlem' olarak kodlanır.
Derin Analiz
İstatistikte ve özellikle biyouygulamalı klinik araştırmalarda (örneğin sağkalım analizleri, zaman-olay verileri), her deneğin sonuna kadar takip edilememesi veya çalışmanın öngörülen sürede sonlandırılması durumunda 'sansürleme' (censoring) kaçınılmaz bir olgudur. Sağdan sansürleme (right censoring), bir hastanın klinik çalışma süresi boyunca (örneğin 5 yıl) nüks yaşamaması ancak çalışma bittikten sonra ne olduğunun bilinmemesi durumudur. Soldan veya aralıklı sansürlemelerde ise ölçüm cihazının hassasiyet eşiğinin altında kalan (minimum değere atanan) veya üst sınırını aşan (maksimum değere atanan) durumlar söz konusudur. Bu tür veriler geleneksel ortalama veya varyans hesaplamalarında veri kaybına veya yanlılığa yol açabileceği için Kaplan-Meier tahmincileri veya Cox Orantısal Tehlike Modelleri gibi özel olasılıksal yaklaşımlar gerektirir.
Etimoloji
Latince 'censere' (değerlendirmek, kayıt altına almak, nüfus sayımı yapmak) fiilinden türetilmiş akademik terim; istatistik ve hayatta kalma analizi (survival analysis) literatüründe tam ölçülemeyen veya gözlem süresi dışında kalan verileri nitelendirir.
Karıştırmayın
Rastgele kayıp veri (Missing completely at random - MCAR) ile sıklıkla karıştırılır. Kayıp veride ölçüm hiçbir zaman yapılamamış veya anket yanıtsız kalmıştır; sansürlenmiş gözlemde ise denek hakkında sınırlı da olsa kesin bir bilgi (örneğin 'en az X süre hayatta kaldı') mevcuttur.