Yıkıcı İtaat
Destructive Obedience
Tanım
Masum bireylere zarar verilmesine, toplumsal zarara veya kurumsal güvenin sarsılmasına yol açan sosyal, askeri veya ahlaki otoritelerin emirlerine uyma eğilimi.
Örnek Vaka / Uygulama
Stanley Milgram'ın laboratuvar deneylerinde, sıradan katılımcıların bir araştırmacının talimatıyla başka bir kişiye ölümcül seviyelere varabilecek elektrik şokları verdiğini düşünün; burada katılımcıların acı çığlıklarını duymalarına rağmen otoritenin 'Deney bunu gerektiriyor, devam etmelisiniz' ısrarına boyun eğmesi yıkıcı itaatin kusursuz bir örneğidir.
Derin Analiz
Sosyal psikoloji literatüründe Stanley Milgram'ın klasik otoriteye itaat deneyleriyle deneysel temele oturtulan yıkıcı itaat, bireyin kendi ahlaki pusulasını ve vicdani sorumluluğunu otorite figürüne devretmesi süreciyle karakterizedir. Agentik durum (ajanlık durumu) hipotezine göre, birey kendisini bir otoritenin iradesini uygulayan pasif bir araç olarak görür ve eylemlerinin sonuçlarından duyduğu vicdani yükü bu yolla hafifletir. Bu olgu, sosyal etki, hiyerarşik baskı, grup uyumu ve sorumluluk difüzyonu gibi bilişsel ve çevresel faktörlerin karmaşık etkileşimi sonucu ortaya çıkar; bireyler bazen sırf 'emirleri uyguluyordum' savunmasıyla en temel insani normları dahi askıya alabilirler.
Etimoloji
İngilizce 'destructive' (Latince 'destruere': yıkmak, yok etmek) ve 'obedience' (Latince 'obedire': dinlemek, boyun eğmek) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Konformizm (uyum) ile sıklıkla karıştırılır; konformizm akran baskısına ve çoğunluğun yargısına uyma eğiliyken, yıkıcı itaat açık bir hiyerarşik üst-ast ilişkisinde ve otoritenin doğrudan talimatları doğrultusunda gerçekleşir.