Uyma
Compliance / Conformity
Tanım
🔹 1. (compliance):
Bir bireyin, başkalarının doğrudan istek, talep veya arzularına yönelik olarak davranışlarında sergilediği uyum ve boyun eğme tepkisi.
🔹 2. (conformity):
Bireyin tutum, yargı ve davranışlarını bir grubun normlarına veya beklentilerine uyumlu hale getirmesi süreci.
Örnek Vaka / Uygulama
🔹 1. (compliance): Bir mağazada satış elemanının, müşteriye önce pahalı bir ürünü gösterip reddedilmesinin ardından daha ucuz olan ana ürünü teklif etmesi (yüz çevirme tekniği) ve müşterinin bu ricasını kabul ederek ürünü satın alması compliance sürecine somut bir örnektir. 🔹 2. (conformity): Yedi kişilik bir deney grubunda, aslında eşit uzunlukta olan iki çizgiden yanlış olanı ilk altı kişinin bilerek doğru kabul etmesi üzerine, son kişinin de açıkça gördüğü gerçeğe rağmen çoğunluğun hatalı cevabına katılması.
Derin Analiz
🔹 1. (compliance):
Sosyal psikoloji literatüründe uyma (compliance), bir otoritenin ya da akran grubunun açık talebi doğrultusunda tutumda zorunlu bir değişim olmaksızın sadece davranışsal düzeyde sergilenen uyum halini ifade eder. Konformizmden (uyma davranışının genel sosyal baskı altında gelişmesinden) farklı olarak, burada doğrudan yöneltilmiş bir rica veya talep söz konusudur. Davranışsal iknayı artırmak için kapıya ayak koyma (foot-in-the-door) veya yüz çevirme (door-in-the-face) gibi çeşitli stratejiler geliştirilmiştir. Farmakoterapide ve klinik uygulamalarda ise bu kavram, hastanın reçete edilen tedavi protokolüne ve ilaç kullanım talimatlarına eksiksiz uymasını tanımlayan 'adherence' (tedaviye uyum) terimiyle sıklıkla örtüşür.
🔹 2. (conformity):
Sosyal psikoloji literatüründe uyma davranışı, bilgi ve normatif etki olmak üzere iki temel dinamikle açıklanır. Normatif etki, bireyin sosyal kabul görme ve dışlanmaktan kaçınma motivasyonundan (ödül arama ve ceza sakınma devreleri) beslenirken; bilgilendirici etki, belirsiz durumlarda grubun doğru bilgiyi sağladığı varsayımına dayanır. Solomon Asch ve Muzafer Şerif'in klasik deneyleriyle deneysel temelleri atılan bu olgu, bireyin bilişsel dissonans (bilişsel çelişki) yaşamamak için kendi duyusal algılarını dahi baskılayabildiğini göstermiştir. Nörobiyolojik düzeyde, grup kararlarına uymama durumunun amigdala ve insulada aktivasyon artışına yol açarak sosyal dışlanma tehdidini 'fiziksel acı' gibi kodladığı nörogörüntüleme çalışmalarıyla ortaya konmuştur.
Etimoloji
🔹 1. (compliance):
Latince 'complere' (tamamlamak, yerine getirmek, boyun eğmek) fiilinden türetilmiş ve Orta Fransızca üzerinden İngilizceye geçmiştir.
🔹 2. (conformity):
Latince 'conformis' (benzer biçimde, uygun) kelimesinden türetilmiştir; 'con-' (birlikte) ve 'format' (şekil, biçim verme) köklerinin birleşiminden meydana gelir.
Karıştırmayın
🔹 1. (compliance):
Konformizm (gizli sosyal baskı nedeniyle grup normuna uyma) ve itaat (otoritenin doğrudan emrine karşı gösterilen zorunlu boyun eğme). Compliance, emirle değil, rica veya talep ile tetiklenir.
🔹 2. (conformity):
İtaat (compliance) genellikle otoritenin doğrudan emriyle gerçekleşen dışsal bir uyumdur; uyma (conformity) ise daha yatay bir sosyal gruptan gelen baskı veya norm yönelimiyle ortaya çıkar. Özdeşleşme (identification) ve içselleştirme (internalization) ile karıştırılsa da, uyma geçici bir davranışsal uyumu da kapsayacak şekilde daha geniş bir yelpazeye sahiptir.
Keşfetmeye Devam Edin
Akran Baskısı
Akran Baskısı
Peer Pressure
Bireyin içinde bulunduğu akran grubunun normlarına, değerlerine ve beklentilerine uyum sağlaması amacıyla maruz kaldığı sosyal etki süreci.
İncele
Bilişsel Çelişki
Bilişsel Çelişki
Cognitive Dissonance
Bilişsel sistemdeki iki veya daha fazla inanç, tutum veya davranış arasında tutarsızlık olduğunda ortaya çıkan ve bireyde güçlü bir motivasyonel gerilim yaratan hoş olmayan psikolojik durum.
İncele