Uyma
Compliance
Tanım
Bireyin tutum, yargı ve davranışlarını bir grubun normlarına veya beklentilerine uyumlu hale getirmesi süreci.
Örnek Vaka / Uygulama
Yedi kişilik bir deney grubunda, aslında eşit uzunlukta olan iki çizgiden yanlış olanı ilk altı kişinin bilerek doğru kabul etmesi üzerine, son kişinin de açıkça gördüğü gerçeğe rağmen çoğunluğun hatalı cevabına katılması.
Derin Analiz
Sosyal psikoloji literatüründe uyma davranışı, bilgi ve normatif etki olmak üzere iki temel dinamikle açıklanır. Normatif etki, bireyin sosyal kabul görme ve dışlanmaktan kaçınma motivasyonundan (ödül arama ve ceza sakınma devreleri) beslenirken; bilgilendirici etki, belirsiz durumlarda grubun doğru bilgiyi sağladığı varsayımına dayanır. Solomon Asch ve Muzafer Şerif'in klasik deneyleriyle deneysel temelleri atılan bu olgu, bireyin bilişsel dissonans (bilişsel çelişki) yaşamamak için kendi duyusal algılarını dahi baskılayabildiğini göstermiştir. Nörobiyolojik düzeyde, grup kararlarına uymama durumunun amigdala ve insulada aktivasyon artışına yol açarak sosyal dışlanma tehdidini 'fiziksel acı' gibi kodladığı nörogörüntüleme çalışmalarıyla ortaya konmuştur.
Etimoloji
Latince 'conformis' (benzer biçimde, uygun) kelimesinden türetilmiştir; 'con-' (birlikte) ve 'format' (şekil, biçim verme) köklerinin birleşiminden meydana gelir.
Karıştırmayın
İtaat (compliance) genellikle otoritenin doğrudan emriyle gerçekleşen dışsal bir uyumdur; uyma (conformity) ise daha yatay bir sosyal gruptan gelen baskı veya norm yönelimiyle ortaya çıkar. Özdeşleşme (identification) ve içselleştirme (internalization) ile karıştırılsa da, uyma geçici bir davranışsal uyumu da kapsayacak şekilde daha geniş bir yelpazeye sahiptir.