İtaatin Davranışsal Çalışması
Behavioral Study Of Obedience
Tanım
Bireylerin, meşru bir otorite figürünün emirlerine ve direktiflerine uymaya olan eğilimlerinin deneysel olarak incelenmesi.
Örnek Vaka / Uygulama
Yetişkin bir bireyin, iş yerindeki üst düzey bir yöneticinin etik dışı veya yasalara aykırı bir finansal raporu imzalaması yönündeki kesin talimatını, kendi içsel rahatsızlığına rağmen 'emir kuluyum' gerekçesiyle yerine getirmesi.
Derin Analiz
Sosyal psikolojinin ve deneysel etiğin en sarsıcı dönüm noktalarından biridir. Stanley Milgram tarafından 1960'larda tasarlanan bu paradigma, sıradan bireylerin, bir otoritenin baskısı altında ahlaki pusulalarını nasıl devre dışı bırakabildiğini ve yıkıcı eylemlerde bulunabildiğini ampirik olarak kanıtlamıştır. Katılımcıların %65'inin, açık bir acı ve ıstırap sinyaline rağmen ölümcül seviyelere eşdeğer elektrik şokları uygulaması, insan davranışının durumsal etkenler karşısındaki kırılganlığını gözler önüne serer. Mekanizma, bireyin kendi eylemlerinin sorumluluğunu otoriteye devrettiği 'aracı durum' (agentic state) kavramıyla doğrudan ilişkilidir.
Etimoloji
İngilizce 'behavioral' (Latince 'habere' [sahip olmak, tutunmak] türevi) + 'study' (Latince 'studium' [gayret, çalışma]) + 'obedience' (Latince 'obaudire' [dinlemek, itaat etmek < ob- [karşı/üstüne] + audire [duymak]).
Karıştırmayın
Uyma davranışı (conformity) ve boyun eğme (compliance). Uyma davranışı genellikle akran baskısı ve grup normlarına uyum sağlama eğilimini kapsarken, itaat doğrudan bir otoritenin emirlerine yönelik hiyerarşik bir yanıttır.