Ortalamadan İyi Etkisi
Better-than-average Effect
Tanım
Bireylerin kendi niteliklerini, becerilerini ve yeteneklerini toplumsal ortalamaya kıyasla sistematik olarak daha üstün algılama eğilimidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Yapılan trafik araştırmalarında, katılımcıların çok büyük bir yüzdesinin kendilerini 'ortalama bir sürücüden çok daha güvenli ve yetenekli' olarak nitelendirmesi, otoyoldaki kazaların istatistiksel gerçekliğiyle çelişmesine rağmen ortalamadan iyi etkisinin klasik bir tezahürüdür.
Derin Analiz
Sosyal psikoloji ve bilişsel önyargılar literatüründe demirbaş bir konuma sahip olan bu olgu, bireyin benlik saygısını (self-esteem) koruma ve yüceltme motivasyonunun bir ürünü olarak ortaya çıkar. Bilişsel düzeyde, kişilerin kendi yeterliliklerine dair ellerindeki kanıtları öz-kayrımcı (self-serving) bir biçimde işleme sokmasından kaynaklanır. Özellikle etik, dürüstlük, liderlik ve araç kullanma becerisi gibi somut olmayan, muğlak kriterler içeren alanlarda bu etkinin amplitüdü belirgin şekilde artar. Çünkü muğlaklık, bireye kendi performansını kendi arzularına göre esnek bir şekilde yorumlama alanı tanır.
Etimoloji
İngilizce 'better' (daha iyi) + 'than' (-den/dan) + 'average' (ortalama, Latince 'habarium' [orta saha/denizcilik yükü] kökeninden) ve 'effect' (etki, Latince 'efficere' [gerçekleştirmek/sonuçlandırmak]) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Abandone edilmiş veya karıştırılan 'üstünlük yanılsaması' (superiority illusion) kavramıyla sıklıkla eş anlamlı kullanılır; ancak ortalamadan iyi etkisi, bireyin kendisini doğrudan normatif referans grubuyla kıyasladığı spesifik bir sosyal karşılaştırma mekanizmasını işaret eder.