Sorumluluk Karışıklığı
Confusion Of Responsibility
Tanım
Bireylerin, bir acil durum veya problem anında suçlanmaktan veya sorumlu tutulmaktan kaçınmak amacıyla müdahale etmekten kaçınma eğilimi.
Örnek Vaka / Uygulama
Yoğun bir metro istasyonunda aniden fenalaşıp yere yığılan bir yolcunun etrafındaki kalabalığın 'Acaba yardım ederken durumu daha da kötüleştirir miyim, ya da beni mi suçlarlar?' düşüncesiyle hiçbir şey yapmadan sadece izlemesi.
Derin Analiz
Sosyal psikoloji ve prososyal davranış literatüründe, yabancı etkisi (bystander effect) mekanizmasını besleyen en kritik bilişsel engellerden biridir. Birey, olayın doğrudan faili olmasa dahi, duruma müdahale etmesi halinde durumun kötüleşmesinden sorumlu tutulma veya 'suçlu' olarak etiketlenme kaygısı (blame avoidance) yaşar. Bu durum, öz-koruma güdüsünün ahlaki sorumluluk baskısını baskılamasıyla sonuçlanır. Karar verme sürecinde maliyet-kazanç analizi yapan zihin, eylemsizliği (inactivity) cezalandırılma riskine tercih eder.
Etimoloji
Latince 'confusio' (karışıklık, karmaşa) ve sorumluluk bildiren 'respondere' (söz vermek, hesap vermek) fiilinin türevlerinden oluşan modern sosyal psikoloji terminolojisi.
Karıştırmayın
Sorumluluk yayılması (diffusion of responsibility) ile sıklıkla karıştırılır; sorumluluk yayılmasında birey 'nasıl olsa başkası yardım eder' diyerek yükü paylaşırken, sorumluluk karışıklığında birey doğrudan yanlış yapma ve suçlanma korkusuyla hareketten kaçınır.