Temel Kişilerarası İlişkiler Yönelimi Kuramı
Fundamental İnterpersonal Relations Orientation Theory (FIRO Theory)
Tanım
Grup üyelerinin etkileşim kalıplarını katılım, kontrol ve sevecenlik olmak üzere üç temel psikolojik gereksinim üzerinden açıklayan sosyal psikoloji kuramı.
Örnek Vaka / Uygulama
Yeni kurulan bir proje ekibinde, yüksek 'kontrol' ihtiyacına sahip iki üyenin liderlik mücadelesi yaşaması ve düşük 'dahil olma' ihtiyacı gösteren bir başka üyenin ise ekip toplantılarından kaçınarak izole olması, FIRO kuramının dinamikleriyle birebir örtüşür.
Derin Analiz
William C. Schutz tarafından geliştirilen bu kuram, bireylerin diğer insanlarla kurdukları ilişkileri yönlendiren temel motivasyonları üç ana boyutta inceler: Dahil olma (inclusion), kontrol (control) ve şefkat/sevgi (affection). Bu gereksinimlerin her biri bireyin hem başkalarından arzuladığı yönelimi (expressed) hem de başkalarından talep ettiği davranışı (wanted) kapsayacak şekilde iki yönlü ele alınır. Kuram, bireylerin bu üç alandaki uyum düzeylerinin grup içi dinamikleri, liderlik tercihlerini ve kişilerarası çatışmaları doğrudan belirlediğini öne sürer. Özellikle örgütsel psikoloji ve grup terapilerinde üyelerin uyum profilini saptamak için kullanılan FIRO-B ölçeğinin teorik temelini oluşturur.
Etimoloji
İngilizce 'fundamental' (temel, kökensel) + 'interpersonal' (kişilerarası) + 'relations' (ilişkiler) + 'orientation' (yönelim) sözcüklerinin kısaltması olan FIRO akroniminden türetilmiştir. Kökleri Latince 'fundamentum' (temel) ve 'inter' (arasında) kelimelerine dayanır.
Karıştırmayın
Bağlanma Kuramı (Attachment Theory) ile sıklıkla karıştırılır; ancak bağlanma teorisi erken dönem bebek-bakımveren ilişkisine odaklanırken, FIRO kuramı yetişkin gruplarındaki anlık kişilerarası gereksinimlere ve davranış kalıplarına odaklanır.