Yazışma Yanlılığı
Correspondence Bias
Tanım
Bireylerin başkalarının davranışlarını gözlemlerken durumsal faktörleri göz ardı ederek bu davranışları aşırı ölçüde içsel ve kişilik özelliklerine atfetme eğilimi.
Örnek Vaka / Uygulama
Trafikte önünüze ani bir şekilde kıran bir sürücüyü gördüğümüzde, 'Ne kadar saygısız ve agresif bir insan' (içsel atıf) diye düşünürüz; oysa sürücünün hastaneye yetişmeye çalışan bir yakını olabileceği (durumsal etken) ihtimalini göz ardı ederiz.
Derin Analiz
Sosyal psikoloji literatüründe temel atfetme hatasının (fundamental attribution error) bir alt bileşeni veya eş anlamlısı olarak değerlendirilir. Gözlemcinin odak noktası genellikle aktörün bizzat kendisi olduğundan, çevresel ve durumsal kısıtlar arka planda kalır. Bilişsel ekonomi ilkesi gereği beyin, hızlı yargılarda bulunurken durumsal analiz yapmak yerine aktörün dispositional (karaktersel) özelliklerine başvurmayı tercih eder. Bu durum, aktör-gözlemci asimetrisini besleyen temel bilişsel mekanizmalardan biridir.
Etimoloji
Latince 'correspondere' (uyumlu olmak, karşılık gelmek) fiilinden türetilen 'correspondence' ile İngilizce 'bias' (eğilim, meyil) kelimelerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Temel atfetme hatası (fundamental attribution error) ile sıklıkla aynı anlamda kullanılır; ancak yazışma yanlılığı daha çok davranış ile kişilik özelliklerinin doğrudan eşleştirilmesine odaklanırken, temel atfetme hatası tüm durumsal faktörlerin genel olarak göz ardı edilmesini kapsayan daha geniş bir şemsiye terimdir.