Temel Atfetme Hatası
Fundamental Attribution Error
Tanım
Bireylerin başkalarının davranışlarını değerlendirirken çevresel ve durumsal faktörleri göz ardı ederek, bu davranışları tamamen onların kişisel özelliklerine veya mizaçlarına bağlama eğilimi.
Örnek Vaka / Uygulama
Trafikte önünüze ani şekilde kıran bir sürücüye 'ne kadar kaba ve bencil bir insan' diye düşünerek tepki vermek temel atfetme hatasıdır. Sürücünün hastaneye yetiştirmeye çalıştığı acil bir hastası olabileceği gerçeğini (durumsal faktör) tamamen göz ardı edip kişiliğine saldırırsınız.
Derin Analiz
Sosyal psikoloji ve bilişsel bilimler literatüründe bu eğilim, insan zihninin sosyal karmaşıklığı basitleştirme (heuristics) mekanizmasının bir sonucu olarak incelenir. Gözlemci konumundaki birey, başkasının eylemini analiz ederken aktörün maruz kaldığı dışsal baskıları (ekonomik kısıtlar, sosyal normlar, acil durumlar) hesaba katmak yerine, doğrudan içsel (dispozisyonel) nedenlere odaklanır. Bu durum, bilişsel yükü azaltan otomatik bir varsayımdır. Ancak ilginç bir şekilde, birey kendi davranışlarını açıklarken bu hatanın tersini yapar; kendi başarısızlıklarını durumsal etkenlere, başarılarını ise içsel niteliklerine bağlar (aktör-gözlemci asimetrisi). Kültürel psikoloji çalışmaları, bireyci batı toplumlarında bu hatanın toplulukçu doğu toplumlarına kıyasla çok daha belirgin biçimde gözlendiğini ortaya koymaktadır.
Etimoloji
Karıştırmayın
Aktör-gözlemci asimetrisi ile sıklıkla karıştırılır. Aktör-gözlemci asimetrisi hem kendi hem de başkasının davranışına yönelik çift yönlü bir önyargıyı kapsarken, temel atfetme hatası neredeyse tamamen başkalarının davranışlarını yorumlarken yapılan tek yönlü içsel atıf eğilimidir.
Keşfetmeye Devam Edin
Yanlış Numara Tekniği
Yanlış Numara Tekniği
Wrong Number Technique
Bireylerin belirli sosyal veya etnik gruplara ait üyelere yardım etme eğilimlerini, telefon aracılığıyla kurgulanmış küçük bir acil durum senaryosu üzerinden dolaylı yoldan ölçen sosyal psikoloji yöntemidir.
İncele
Akrabalık Ağı
Akrabalık Ağı
Kinship Network
Bir kültür veya toplumda kan bağı, evlat edinme ya da evlilik yoluyla oluşan geniş ailenin resmi ve gayri resmi ilişkiler sistemidir.
İncele
Çoğunluk Etkisi
Çoğunluk Etkisi
Majority İnfluence
Bir grubun ezici çoğunluğunun bireyler veya küçük alt gruplar üzerinde uyguladığı, uyumu ve istikrarı tetikleyen sosyal baskı mekanizması.
İncele
Kitle Davranışı
Kitle Davranışı
Crowd Behavior
Geçici olarak aynı nesne veya olay üzerinde odaklanan bir grup insanın, durumun niteliğine göre sergilediği ortak faaliyet veya hareket bütünü.
İncele