Aşağı Yönlü Sosyal Kıyaslama
Downward Social Comparison
Tanım
Bireyin kendi durumunu, kendisinden daha dezavantajlı, yoksul veya yetersiz konumdaki kişilerle kıyaslayarak öz saygısını koruma veya yükseltme eğilimi.
Örnek Vaka / Uygulama
Zorlu bir sınavlardan düşük not alan bir üniversite öğrencisinin, dersten tamamen kalan veya sınavı veremeyen diğer sınıf arkadaşlarıyla kendi durumunu karşılaştırıp 'En azından 45 aldım, kalmadım' diyerek rahatlaması ve anksiyetesini hafifletmesi.
Derin Analiz
Sosyal kıyaslama teorisinin (Festinger, 1954) bir uzantısı olan aşağı yönlü sosyal kıyaslama, temelde bir duygulanım düzenleme ve benlik savunma mekanizmasıdır. Bireyler tehdit altında, kaygılı veya başarısız hissettiklerinde, psikolojik bağışıklıklarını korumak amacıyla kendilerinden daha kötü durumda olan kişileri referans noktası olarak seçerler. Bu bilişsel strateji, kısa vadede öz saygıyı (self-esteem) artırır, öznel iyi oluşu destekler ve çaresizlik algısını kırar. Ancak uzun vadede sürekli bu stratejiye başvurmak, kişisel gelişimi ve hedef yönelimli motivasyonu törpüleyebilir.
Etimoloji
İngilizce 'downward' (aşağı yönlü) + 'social' (sosyal, Latince 'socius' [arkadaş, yoldaş]) + 'comparison' (kıyaslama, Latince 'comparare' [benzer veya denk kılmak]) kelimelerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Yukarı yönlü sosyal kıyaslama (upward social comparison) ile sıklıkla karıştırılır; yukarı yönlü kıyaslamada birey kendisinden daha üstün durumdaki kişileri baz alarak motivasyon veya yetersizlik hissi yaşarken, aşağı yönlü kıyaslamada amaç benliği korumak ve rahatlamaktır.