Yetersizlik
İncompetence
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Ağır bir depresif epizod ve buna eşlik eden psikotik özellikler sergileyen bir sanığın, işlediği iddia edilen suçun hukuki sonuçlarını anlayamayacak ve mahkeme salonunda avukatını yönlendiremeyecek düzeyde zihinsel dağınıklık yaşaması ve adli psikiyatri kurulunca 'duruşmaya ehliyetsiz' (incompetent to stand trial) bulunması.
Derin Analiz
Klinik psikoloji, adli psikoloji ve hukuk bağlamlarında yetersizlik (incompetence), bireyin belirli bilişsel, yürütücü işlevler veya duygusal kapasite eksiklikleri nedeniyle standart beklentileri karşılayamamasını tanımlar. Adli psikolojide bu kavram, sanığın kendi savunmasını anlamlandırma, avukatıyla etkin iletişim kurma ve yasal süreçlerin doğasını kavrama yeteneğinden mahrum olması halini (duruşmaya çıkma ehliyetsizliği) ifade eder. Nörobiyolojik düzlemde; prefrontal korteks hasarları, yürütücü işlev bozuklukları, nörodejeneratif süreçler veya ağır psikiyatrik tablolar bu kapasite kaybının altyapısını oluşturabilir. Klinik değerlendirmedprosodiden bellek testlerine kadar geniş bir yelpazede işlevsellik analizleri yapılır.
Etimoloji
Latince 'in-' (olumsuzluk öneki) + 'competentia' (uygunluk, yeterlilik, liyakat) sözcüklerinden türetilmiştir. Köken olarak bir işi veya görevi yerine getirme ehliyetine veya kapasitesine sahip olmama durumunu ifade eder.
Karıştırmayın
Yetersizlik (incompetence) hukuki ve işlevsel bir kapasite yokluğunu belirtirken, 'delüzyon' veya 'akli dengesizlik' (insanity) suç anındaki zihinsel durumu ve cezai ehliyeti ifade eder. Yetersizlik daha çok bireyin halihazırdaki süreçlere katılım ehliyetiyle ilgilidir.