Adli Psikoloji

Bir suçun ya da suçlunun sorumluluğunu ve eylemin ciddiyetini artıran, dolayısıyla daha ağır bir cezai yaptırımı haklı kılan olgu veya durum.

Bir bireyin gerçeği söylemediğini gösteren istemsiz davranışsal, fizyolojik veya ifadeye dayalı belirtilerdir.

Mahkemede ifade vermesi için kendi tarafınca çağrıldığı halde, o tarafa karşı açık bir önyargı veya düşmanlık sergileyen tanık.

Amerikan Hukuk Enstitüsü'nün ceza ehliyeti ve akıl hastalığı savunmalarında standart belirlemek amacıyla oluşturduğu hukuki ve psikiyatrik değerlendirme ilkeleridir.

Suçluların tekrar suç işleme oranını düşürmek ve topluma kazandırılmasını sağlamak amacıyla geleneksel hapis cezası yerine uygulanan yaptırımlar.

Yasadışı bir eylem gerçekleştirmiş bir bireyin cezai sorumluluk taşıdığına ve dolayısıyla cezalandırılması gerektiğine varılan hukuki ve ahlaki yargı.

Suç failinin eylem sırasındaki zihinsel anomalileri nedeniyle tam cezai ehliyete sahip olmadığını savunan ve cezai sorumluluğu hafifleten bir hukuki savunma biçimi.

Bireyleri kendi iradelerine aykırı davranmaya veya konuşmaya zorlayan fiziksel ya da psikolojik tehdit ve eylemler bütünü.

Jüri seçimi sırasında savcıların ırksal temelde jüri üyesi elemesini anayasaya aykırı bularak yasaklayan dönüm noktası niteliğindeki ABD Yüksek Mahkemesi kararı.

Bir mahkemenin, bir kişinin işlediği suçtan ötürü yasal olarak suçlu ve sorumlu olduğuna dair resmi yargı kararı.

Popüler suç ve adli tıp dizilerinin, jüri üyelerinin mahkemede sunulan bilimsel kanıttan beklentilerini gerçek dışı düzeyde yükseltmesi ve kararlarını bu çarpık beklentiler doğrultusunda vermesi durumu.

Tarafların kendi iddialarını bağımsız bir hakem veya jüri önünde savunduğu, delil sunumunun taraflarca gerçekleştirildiği temel hukuk sistemi.

Yalnızca belirli bir yasal davanın sürdürülebilmesi ve yürütülmesi amacıyla geçici olarak atanan hukuki yetki veya statüyü ifade eden terim.

Jürilerin veya karar vericilerin, davalının finansal açıdan zengin ('derin cepli') olması durumunda, davacı lehine karar verme ve tazminat miktarını, kusur oranından bağımsız olarak artırma eğilimi.

Doğrudan bir kanıt olmaksızın, bir olayın veya olgunun varlığını mantıksal çıkarımlar yoluyla destekleyen kanıt türü.

Adil ve tarafsız bir jüri seçimini engelleme potansiyeli taşıyan yoğun medya propagandası veya toplumsal önyargı durumlarında, bir davanın başka bir yargı bölgesine nakledilmesi.

Suç şüphelisi bir bireyin mahkeme sürecine girmesini belirli şartları (tedavi, kamu hizmeti vb.) yerine getirmesi koşuluyla geçici olarak durduran adli ve klinik yönelimli bir yönlendirme programıdır.

Voir dire (jüri seçim süreci) aşamasında, aday bir jüri üyesinin tarafsızlık şüphesi yaratan somut bir neden dolayısıyla davadan çıkarılması yönündeki hukuki talep.

Ebeveynleri veya vasileri tarafından yeterince kontrol edilemeyen ve mahkemenin koruma ve müdahale amacıyla devreye girmesine yol açacak statü suçları işleyen reşit olmayan bireyler.

Jürinin bulunmadığı, sanığın suçluluk veya masumiyet kararının yalnızca hâkim tarafından verildiği yargılama türü.

Ceza veya adalet sistemi tarafından resmi olarak işleme alınmış bireylerin, ıslah ve rehabilitasyon amacıyla barındırıldığı veya gözaltında tutulduğu kurum.

Sanığın veya davalının isnat edilen eylemi gerçekleştirdiğini kabul etmekle birlikte, suç kastını (mens rea) ortadan kaldıran veya yasal sorumluluğu hafifleten yeni vakıalar ve kanıtlar sunması durumu.

Bir kimse yasal olarak evliyken, mevcut evliliğini feshetmeden bir başkasıyla evlenme eylemi ve hukuki suç.

Bir failin veya bireyin suç eylemlerinde ya da belirli davranış örüntülerinde tekrar eden, kişisel tarzını yansıtan ayırt edici imza niteliğindeki davranış.

Geçmişte yaşanan fiziksel, zihinsel veya cinsel istismar deneyimlerinin, sanığın işlediği şiddet eylemleri için bir savunma veya hafifletici neden olarak öne sürülmesi durumu.

Medeni hukuk davalarında, davacının maddi zararını gidermek veya sanığı cezalandırmak yerine, verilen para ödülünün toplumsal bir fayda sağlamak amacıyla doğrudan bir hayır kurumuna bağışlandığı alternatif bir tazminat türüdür.

Çocuk mahkemelerinde, bir suçun işlendiğinin tespit edilmesinin ardından suça sürüklenen çocuk hakkında uygulanacak yaptırım veya tedbirin belirlenmesi amacıyla gerçekleştirilen yargılama aşaması.

Bir bireyin, özellikle ceza yargılaması sürecinde savunmaya ilişkin (suçu kabul veya reddetme gibi) kritik kararları bilinçli ve rasyonel bir şekilde alabilme bilişsel ve yasal kapasitesi.

Yasadışı bir eylemi gerçekleştirmeden önce zihinde tasarlanan bilinçli niyet ve kusur kastı.

Hukuki uyuşmazlıklarda, tarafların dava ile ilgili tüm belge, kayıt ve delilleri karşı tarafa sunmasını zorunlu kılan resmi bilgi paylaşım süreci.

Yalan dedektörü (poligraf) incelemelerinde, suçla ilgili kritik soruları, kişinin geçmişindeki olası ahlaki ihlalleri irdeleyen kontrol sorularıyla karşılaştırarak fizyolojik tepki kalıplarını analiz etmeye yarayan teknik.

Davanın doğrudan tarafı olmayan, ancak hukuki ihtilafla ilgili uzmanlık alanına giren konularda mahkemeyi bilgilendirmek amacıyla mütalaa sunan üçüncü taraftır.

Ceza yargılamalarında bir sanığın suçluluğuna hükmetmek için gereken en yüksek ispat standardı olup, jürinin kararını sarsacak rasyonel ve haklı hiçbir gerekçenin kalmamasını ifade eder.

Sanığın, suç eylemini işlediği sırada bilinçli kontrolünü yitirmiş ve disosiyatif bir durumda olduğunu öne sürerek cezai ehliyetinin olmadığını savunduğu bir hukuki savunma stratejisidir.

Suçlarını fevri, düşünmeden ve düzensiz bir biçimde işleyen; genellikle düşük ila orta düzeyde zekaya sahip, sosyal açıdan içe dönük ve istikrarsız bir iş geçmişi sergileyen suç faili profili.

Toplumsal düzenin korunmasını, kamu güvenliğini ve suçluların hızlıca yakalanıp cezalandırılmasını hukuki süreçlerin merkezine koyan adli yaklaşım.

Daha önce cezai kovuşturmaya tabi olan eylemlere yönelik yasal yaptırımların hafifletilmesi veya tamamen kaldırılması süreci.

Bir suçun işleniş biçimi, yeri ve kurbanın özellikleri (viktimoloji) analiz edilerek şüphelinin muhtemel kişilik ve davranış kalıplarını belirlemeye yarayan soruşturma tekniği.

Suç teşkil eden bir suçun işlendiğini kanıtlamak için gereken ve suç kastı (mens rea) ile birleştiğinde suçu oluşturan yasadışı fiziksel eylem.

Hukuki bir kusur veya ihlal sonucunda zarar gören tarafın, zarara uğramadan önceki maddi ve manevi refah düzeyine geri döndürülmesi amacıyla hükmedilen parasal telafi ödemesidir.

Suçluların cezaevine kapatılmak yerine, toplum içinde belirli denetim, rehabilitasyon ve gözetim koşulları altında cezalarını çektikleri veya rehabilite edildikleri adli uygulamalar bütünüdür.

Cinsel suçluların salıverilmeleri veya ikametgah değişiklikleri hakkında yerel toplulukların resmi olarak bilgilendirilmesini zorunlu kılan yasal düzenlemeler bütünü.

Şiddet içermeyen madde suçluları için cezai yaptırımlar yerine tedavi ve rehabilitasyon odaklı alternatif bir yargısal süreç sunan uzmanlaşmış mahkeme sistemi.

Yasal bir uyuşmazlığın karşıt taraflarınca mahkemeye sunulan bilirkişi veya uzman tanıkların, davanın çözümü için kritik olan bir mesele üzerinde birbirine zıt görüşler bildirmesi durumu.

Bir mahkemenin veya yetkili merciin, taraflar arasındaki uyuşmazlığı delil ve argümanları inceleyerek resmi ve bağlayıcı bir karara bağlama süreci.

Bir sanığın, yargılama sürecindeki suçlamaları kavrama, savunma avukatıyla iş birliği yapabilme ve hukuki seçenekleri değerlendirme zihinsel kapasitesi.

Devletin, bireylerin haklarını korumak ve doğal adaleti sağlamak amacıyla önceden belirlenmiş yasal kurallara ve usullere tam bağlılıkla hareket etmesini zorunlu kılan hukuki ve etik güvencedir.

Suçla itham edilen kişilerin anayasal haklarına ve adil yargılanma ilkelerine en yüksek önceliği veren ceza adaleti yaklaşımı.

Suç işleyen veya ilk kez suçlanan bireylerin, özellikle gençlerin, ceza yargılaması ve hapis cezası yerine rehabilitasyon, tedavi veya toplumsal uyum programlarına yönlendirilmesini sağlayan adli psikoloji uygulaması.

Şüphelinin veya sanığın tehdit, işkence, psikolojik baskı veya yanıltıcı vaatler yoluyla suçunu kabul etmeye zorlandığı beyandır.