Yasal Süreç Modeli
Due Process Model
Tanım
Suçla itham edilen kişilerin anayasal haklarına ve adil yargılanma ilkelerine en yüksek önceliği veren ceza adaleti yaklaşımı.
Örnek Vaka / Uygulama
Şüpheli bir bireyin gözaltına alındığı andan itibaren avukat bulundurma hakkından eksiksiz yararlandırılması, polis sorgusunda baskı veya manipülasyona maruz kalmamasının güvence altına alınması ve hukuka aykırı yollarla elde edilen ifadelerin mahkemede delil olarak reddedilmesi yasal süreç modelinin somut birer uygulamasıdır.
Derin Analiz
Hukuk psikolojisi ve adli bilimler bağlamında bu model, adalet mekanizmalarının hızından veya cezalandırma etkinliğinden ziyade, sürecin kusursuzluğuna ve sanık haklarının korunmasına odaklanır. Herbert Packer'ın suç kontrol modeliyle tezit ilişki içinde tanımladığı bu yaklaşım, hukuki işlemlerde keyfiliğin önlenmesi, masumiyet karinesinin mutlak surette gözetilmesi ve elde edilen delillerin hukuka uygunluk denetiminden geçmesini savunan bilişsel ve etik bir çerçeve sunar. Yanlış mahkûmiyetlerin önlenmesi, sorgulama tekniklerinde zorlama unsurlarının bertaraf edilmesi ve jüri/mahkeme süreçlerinde bilişsel yanlılıkların en aza indirilmesi bu modelin temel işlevsel bileşenleridir.
Etimoloji
İngilizce 'due' (gereken, hak edilmiş) ve 'process' (süreç, işlem) kelimelerinin birleşiminden oluşan; Anglo-Sakson hukuki ve adli psikoloji terminolojisinde bireysel hakların korunmasını merkeze alan terim.
Karıştırmayın
Suç kontrol modeli (crime control model); suç kontrol modeli adaletin hızlı işlemesini ve suçluların etkin bir şekilde yakalanıp cezalandırılmasını öncelerken, yasal süreç modeli bireysel hakların korunmasını ve prosedür adaletini merkeze alır.