Kontrol Sorusu Testi
Control Question Test (CQT)
Tanım
Yalan dedektörü (poligraf) incelemelerinde, suçla ilgili kritik soruları, kişinin geçmişindeki olası ahlaki ihlalleri irdeleyen kontrol sorularıyla karşılaştırarak fizyolojik tepki kalıplarını analiz etmeye yarayan teknik.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir cinayet soruşturmasında şüpheliye 'Bıçağı sen mi sapladın?' (ilgili soru) sorulur. Ardından, 'Hiç başkasının malını izinsiz aldın mı?' gibi genel bir kontrol sorusu yöneltilir. Şüphelinin otonom sinir sistemi tepkileri bu iki kategori arasında kıyaslanarak analiz edilir.
Derin Analiz
Adli psikoloji ve poligrafide sıklıkla kullanılan kontrol sorusu testi (CQT), masum bireylerin bile suçluluk hissiyle tetiklenebilecek genel uyarılmışlık halini, suçla doğrudan bağlantısı olmayan ancak suçluluk duygusu uyandırması muhtemel geçmiş davranışsal ihlallerle (örneğin vergi kaçırmak veya yalan söylemek) kıyaslama mantığına dayanır. Amaç, suçlu bireyin poligraf grafiğinde 'ilgili sorularda' (crime-relevant questions), masum bireyin ise 'kontrol sorularında' (control questions) daha yüksek otonom sinir sistemi tepkisi (deri iletkenliği, kan basıncı, solunum) vermesini beklemektir. Ancak bu metodoloji, psikofizyolojik tepkilerin özgül bir yalan göstergesi olup olmadığına dair ciddi bilimsel tartışmalar barındırır; zira korku, kaygı ve masumiyetin yarattığı yanlış pozitif oranları istatistiksel geçerliliği zedeleyebilir.
Etimoloji
İngilizce 'control' (Latince 'contra-' [karşı] + 'rotulus' [kayıt rulosu]) ve 'question' (Latince 'quaestio' [sorgulama, araştırma]) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Suçlu Bilgisi Testi (Guilty Knowledge Test - GKT) ile sıklıkla karıştırılır; GKT bireyin fizyolojik uyarılmasından ziyade sadece suçlunun bilebileceği detaylara karşı tanısal tepkilerini ölçerken, CQT ahlaki ve geçmişe dönük tehdit unsuru barındıran genel soruları kullanır.