Cinayet
Murder
Tanım
Bir bireyin, hukuki bir mazeret veya haklı kılınan bir gerekçe olmaksızın, çoğunlukla tasarlayarak bir başka insanı hukuka aykırı şekilde öldürmesi.
Örnek Vaka / Uygulama
Adli psikiyatri değerlendirmesinde, sanığın işlediği suç sırasında gerçeği değerlendirme yeteneğinin yerinde olup olmadığını anlamak amacıyla yapılan cezai ehliyet mülakatı; eylemin anlık bir öfke patlamasıyla mı (amigdala hakimiyeti) yoksa soğukkanlı bir planlamayla mı (prefrontal planlama) gerçekleştirildiğini ortaya koyar.
Derin Analiz
Adli psikoloji ve klinik kriminoloji bağlamında cinayet, dürtü kontrol bozuklukları, antisosyal kişilik özellikleri, psikopati spektrumu veya akut psikotik epizodlar gibi çeşitli psikopatolojik zeminlerde ortaya çıkabilen ekstrem bir şiddet eylemidir. Nörobiyolojik incelemelerde, özellikle ön lob (prefrontal korteks) disfonksiyonları, amigdalanın duygusal regülasyon kapasitesindeki yetersizlikler ve monoamin oksidaz A (MAOA) gen aktivitesindeki varyasyonlar, dürtüsel veya planlanmış şiddet eğilimleriyle ilişkilendirilmektedir. DSM-5 kapsamında doğrudan bir tanı kategorisi olmasa da, sıklıkla dürtü denetim bozuklukları veya kişilik bozuklukları tablosunun en uç dışavurumu olarak incelenir.
Etimoloji
Latince 'murdrum' (gizli öldürme, gece yarısı işlenen suç) kelimesinden türemiş olup, Cermen dillerindeki kökeni eski Norsça 'morð' (ölüm, yıkım) sözcüğüne dayanır.
Karıştırmayın
Homicide (hukuki üst kategori olan ölüme sebebiyet verme/öldürme) ve manslaughter (taksirle veya meşru müdafaa sınırlarının aşılmasıyla gerçekleşen ölümler). Ayırt edici temel faktör, murder tanımındaki tasarlama (premeditation) ve hukuka aykırılık unsurlarıdır.