Cezai Ehliyet
Criminal Responsibility
Tanım
Bir sanığın, üzerine atılı suçu işlediği sırada fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama ve bu fiile göre davranışlarını yönlendirme yeteneğine sahip olması durumu.
Örnek Vaka / Uygulama
Şizofreni tanısı ile takip edilen bir bireyin, işitsel varsanıların mutlak buyruğu altında gerçeklikle bağını tamamen kopararak birini yaralaması durumunda, mahkeme adli psikiyatri raporu talep eder; uzmanlar sanığın suç anında fiilin hukuki anlamını kavrayıp kavrayamadığını tespit ederek cezai ehliyetinin olup olmadığını raporlar.
Derin Analiz
Adli psikoloji ve ceza hukuku kesişiminde yer alan cezai ehliyet, bireyin bilişsel ve iradi kapasitelerinin suç anındaki işlevselliğini değerlendirir. M'Naghten kuralı veya durham kuralı gibi tarihsel yasal kriterler çerçevesinde, kişinin akıl hastalığı ya da kusur yeteneğini ortadan kaldıran benzeri klinik durumlar nedeniyle mens rea (suç kastı) oluşturup oluşturamayacağı incelenir. Klinik değerlendirme, retrospektif bir psikolojik otopsi ve mental durum muayenesi gerektirir.
Etimoloji
Latince 'crimen' (suç, suçlama) ve 'respondere' (sorumlu olmak, yanıt vermek, yükümlenmek) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Ehliyet (mülkiyet veya sözleşme yapma gibi hukuki işlemler için gereken sivil kapasite) ile karıştırılır; cezai ehliyet sadece suç ve suçun sonuçlarına yönelik cezalandırılabilirlik statüsünü ifade eder.