Bilişsel Strateji
Cognitive Strategy
Tanım
Düşünce sürecini ve içeriğini kontrol etmek amacıyla bilinçli olarak devreye sokulan önceden tasarlanmış her türlü plan veya zihinsel yöntem.
Örnek Vaka / Uygulama
Yüksek stres altında kritik bir sunum yapacak olan bir yöneticinin, heyecanını ve dikkat dağınıklığını yönetmek için sunum öncesinde 'adım adım ilerle, odağını sadece slayttaki veriye ver' şeklinde yapılandırılmış içsel diyalog (self-talk) protokolünü bilinçli olarak uygulaması.
Derin Analiz
Bilişsel psikoloji ve yürütücü işlevler literatüründe bilişsel strateji, bireyin çevresel taleplerle başa çıkarken bilgi işlemleme (information processing) kapasitesini optimize etmesini sağlayan üstbilişsel (metacognitive) bir araçtır. Prefrontal korteksin aracılık ettiği bu stratejiler; problem çözme, dikkat yönetimi, hafıza kodlama ve duygulanım düzenleme süreçlerinde aktif rol oynar. Yalnızca soyut bir zihinsel aktivite olmayıp, yürütme bağlamıyla (execution context) sürekli etkileşim halindedir. Spor psikolojisinde performans artırıcı içsel konuşma (self-talk) kalıplarından, klinik pratikte ruminasyonu durdurmak için kullanılan dikkat dağıtma tekniklerine kadar geniş bir spektrumda, ardışık ve örtüşen mantıksal adımlarla işlev görür.
Etimoloji
Latince 'cognitio' [bilme, tanıma, düşünme] ve Yunanca 'strategia' [generalship, sevk ve idare sanatı] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Bilişsel stil (cognitive style) ile sıklıkla karıştırılır. Bilişsel stil, bireyin bilgiyi işleme biçimindeki kalıtsal ve yapısal eğilimini (örn: alan bağımlı/bağımsız) ifade ederken; bilişsel strateji amaca yönelik, esnek ve durumsal olarak değiştirilebilen bilinçli bir taktiksel planlamadır.