Üstbiliş

Metacognition

Tanım

Bireyin kendi bilişsel süreçlerinin farkında olması ve bu süreçleri aktif olarak izleyip kontrol edebilme kapasitesi.

Örnek Vaka / Uygulama

Bir tıp fakültesi öğrencisinin zorlu bir farmakoloji sınavına hazırlanırken hangi çalışma stratejisinin işe yaradığını (örneğin sadece okumak yerine aktif hatırlama yapmanın) fark etmesi, çalışma sırasında anlama düzeyini sürekli test etmesi ve anlamadığı yerlerde stratejisini değiştirmesi üstbilişsel bir süreçtir.

Derin Analiz

Bilişsel bilimler ve nöropsikoloji bağlamında üstbiliş, iki temel alt bileşenden oluşur: üstbilişsel bilgi (bilişsel süreçler hakkındaki inançlar ve deklaratif bilgiler) ve üstbilişsel düzenleme/denetim (planlama, izleme ve değerlendirme). Frontal lob ve özellikle prefrontal korteks devrelerinin dahil olduğu bu üst düzey yürütücü işlev, bireyin öğrenme stratejilerini optimize etmesini, hatalarını fark edip düzeltmesini ve bellek izlerini (örneğin dilimin ucunda olgu fenomeni) izlemesini sağlar. Klinik psikolojide, özellikle Wells'in üstbilişsel terapi modelinde, bireyin kendi düşünceleri hakkındaki inançları (üst-inançlar) anksiyete ve depresyonun sürdürülmesinde kritik bir mekanizma olarak ele alınır.

Etimoloji

Yunanca 'meta' [ötesinde, aşarak] + Latince 'cognitio' [bilgi, tanıma, kavrama] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir. Kelime anlamı olarak 'bilişin ötesi' veya 'biliş hakkında biliş' demektir.

Karıştırmayın

Yönetici işlevler (executive functions) ile sıklıkla karıştırılır. Yönetici işlevler genel bilişsel kontrol mekanizmalarını (çalışma belleği, inhibisyon, esneklik) kapsarken, üstbiliş özellikle bu süreçlerin ve bilgi durumunun öz-farkındalığına ve izlenmesine odaklanır.

Keşfetmeye Devam Edin

Yönetici İşlevler

Executive Functions

Planlama, karar verme, problem çözme ve amaca yönelik davranışları koordine eden üst düzey bilişsel süreçler kümesidir.

İncele

Üstbellek

Metamemory

Bireyin kendi bellek süreçlerinin ve kapasitesinin farkında olması, bunları izleme ve yönlendirme yeteneğidir.

İncele

Bilişsel Esneklik

Cognitive Flexibility

Bireyin değişen çevresel koşullara, beklenmeyen durumlara ve yeni kural setlerine uyum sağlayabilmek amacıyla düşünce içeriklerini ve davranışsal tepkilerini akışkan bir şekilde değiştirebilme kapasitesidir.

İncele