Sahte Boru Hattı Tekniği
Bogus Pipeline
Tanım
Sosyal açıdan hassas veya tartışmalı konularda katılımcıların dürüst olmayan yanıtlar vermesini engellemek amacıyla, fizyolojik bir yalan dedektörüne bağlandıklarına inandırıldıkları deneysel aldatma yöntemi.
Örnek Vaka / Uygulama
Araştırmacılar, üniversite öğrencilerinin ırksal azınlıklara yönelik gerçek tutumlarını ölçmek istemektedir. Normal koşullarda hiç kimse önyargılı olduğunu kabul etmeyecektir. Ancak gruba elektrotlar takılır ve 'Bu cihaz beyin dalgalarınızdan yalan söyleyip söylemediğinizi anında tespit ediyor' denir. Bu düzenekten sonra katılımcıların gizli tutum ölçeklerinde çok daha yüksek oranlarda önyargı bildirdikleri gözlemlenmiştir.
Derin Analiz
Deneysel sosyal psikolojide, özellikle tutum araştırmalarında en büyük metodolojik tehditlerden biri sosyal istenirlik yanlılığıdır (social desirability bias). Katılımcılar, tabu sayılan veya yargılanacaklarını düşündükleri konularda (örneğin önyargılar, madde kullanımı, cinsel alışkanlıklar) genellikle normatif ve kabul edilebilir yanıtlar verme eğilimindedirler. Sahte boru hattı tekniği, bu geçerlilik tehdidini bertaraf etmek için geliştirilmiş bir kontrol mekanizmasıdır. Katılımcıya karmaşık elektrotlar veya sensörler bağlanır ve cihaza yalan söylediğinde sistemin bunu anında saptayacağı söylenir. Aslında hiçbir fizyolojik ölçüm yapılmamasına rağmen, bu psikolojik baskı ve inanç, bireylerin içsel tutumlarını sansürlemeden bildirmesini sağlar. Yöntemin ardındaki mekanizma, bilişsel ve davranışsal düzeyde dışsal bir denetim odağı yaratarak otosansürü kırmaktır.
Etimoloji
İngilizce 'bogus' (sahte, düzmece) ve 'pipeline' (boru hattı, iletim hattı) kelimelerinin birleşiminden oluşan, deneysel psikolojide katılımcıları gerçeği söylemeye 'zorlamak' için kullanılan yanıltıcı düzenek.
Karıştırmayın
Polygraph (Poligraf / Gerçek Yalan Dedektörü) ile karıştırılır; poligraf gerçekten fizyolojik verileri kaydederken, bogus pipeline tamamen sahte bir düzendir ve tek amacı psikolojik caydırıcılıkla dürüstlüğü tetiklemektir.