Bilişsel Tepki Kuramı
Cognitive Response Theory
Tanım
Tutum değişiminin, bireylerin ikna edici mesajlara karşı ürettikleri öznel değerlendirmelerin, çıkarımların ve bilişsel tepkilerin niteliği ile niceliği tarafından belirlendiğini savunan sosyal psikoloji kuramı.
Örnek Vaka / Uygulama
Yeni bir çevre vergisi tasarısını savunan bir kamu spotunu izleyen bir vatandaşın, spotu izlerken 'Bu vergi zaten dar gelirlinin sırtına binecek' şeklinde zihinsel karşı-argümanlar üretmesi, mesajın içeriğini kelimesi kelimesine hatırlamasından bağımsız olarak, yasa tasarısına karşı olumsuz tutum geliştirmesine neden olur.
Derin Analiz
Bilişsel Tepki Kuramı, geleneksel mesaj-öğrenme yaklaşımlarının aksine, bireyin ikna sürecinde pasif bir alıcı olmadığını, aksine aktif bir bilgi işleyici olduğunu vurgular. Alınan bir mesaja karşı zihinde beliren olumlu ya da olumsuz düşüncelerin (bilişsel tepkilerin) yönü ve sayısı, tutum değişiminin yönünü ve kalıcılığını doğrudan yordar. Eğer birey mesaja karşı argümanlar üretirse (counter-arguing), direnç artar ve tutum değişimi dirençle karşılaşır. Buna karşılık, destekleyici argümanlar üretilirse tutum değişimi kolaylaşır ve kalıcı hale gelir. Bu süreç, bellek kapasitesinden ziyade mevcut bilişsel aktivasyonun valansına dayanır.
Etimoloji
Latince 'cognitio' [bilme, tanıma, idrak] ve 'responsus' [karşılık verme, tepki] sözcüklerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Mesaj-öğrenme yaklaşımı (message-learning approach) ile sıklıkla karıştırılır; ancak mesaj-öğrenme bilginin hatırlanmasına odaklanırken, bilişsel tepki kuramı bilginin işlenmesi sırasında üretilen öznel düşüncelerin rolüne odaklanır.
Keşfetmeye Devam Edin
Tutum Değişimi
Attitude Change
Bir bireyin herhangi bir nesne, olay veya konuya yönelik tutumlarında, dışsal sosyal etkenler ya da içsel bilişsel süreçler sonucunda meydana gelen her türlü modifikasyon.
Bilişsel Çelişki
Cognitive Dissonance
Bilişsel sistemdeki iki veya daha fazla inanç, tutum veya davranış arasında tutarsızlık olduğunda ortaya çıkan ve bireyde güçlü bir motivasyonel gerilim yaratan hoş olmayan psikolojik durum.