Gösterişli Tüketim
Conspicuous Consumption
Tanım
Bireylerin ekonomik güçlerini, sosyal statülerini ve zenginliklerini kamusal alanda sergilemek amacıyla pratik faydadan bağımsız olarak lüks mal ve hizmetleri satın alıp tüketme eğilimidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Yıllık gelirinin çok üzerinde bir bütçeyle, yalnızca marka logosu devasa boyutta görünen lüks bir çantayı veya otomobili, asıl işlevsel kalitesinden bağımsız olarak sırf çevresindeki insanlara 'finansal gücünü kanıtlamak' için satın alan bir bireyin davranışı gösterişli tüketimin somut bir örneğidir.
Derin Analiz
Sosyal psikoloji, sosyoloji ve davranışsal ekonomi kesişiminde incelenen bu kavram, Thorstein Veblen’in 1899 tarihli çalışmalarıyla literatüre girmiştir. Bireyin temel hayatta kalma veya konfor ihtiyaçlarının ötesinde, 'Veblen etkisi' olarak bilinen dinamikle şekillenir; burada malın fiyatı arttıkça talebi de artabilir çünkü pahalılık, dışsal bir prestij sinyali işlevi görür. Nöropsikolojik düzeyde, bu tür statü göstergeleri mezolimbik dopaminerjik ödül devresini tetikler; sosyal onay ve hayranlık beklentisi, beyinde birincil ödüllerle (yiyecek, para) benzer nöral yanıtlar üretir. Tüketim, nesnenin kullanım değerinden soyutlanarak tamamen bir kimlik inşası ve sosyal hiyerarşide konumlanma aracına dönüşür.
Etimoloji
Latince 'conspicuus' [gözle görülür, dikkat çekici, belirgin] + İngilizce 'consumption' [tüketim, tüketmek, latince 'consumere' kökenli].
Karıştırmayın
Konfor tüketimi (içsel tatmin ve konfor odaklıdır, başkasına gösterilme amacı taşımaz) ile statü tüketimi (her zaman fiyat veya kamusal gösteriş içermez, belirli bir gruba aidiyet hissetmek için yapılır).