Tutarlılık Kuramı
Consistency Theory
Tanım
Bireylerin bilişleri, inançları ve tutumları arasında uyum ve tutarlılık sağlama yönündeki temel güdüsel eğilimini inceleyen sosyal psikolojik kuramlar sınıfı.
Örnek Vaka / Uygulama
Kendini son derece dürüst ve etik bir çalışan olarak konumlandıran bir bireyin, çalıştığı şirketin şüpheli finansal işlemlerine ortak olması durumunda yaşadığı şiddetli içsel huzursuzluk (bilişsel çelişki). Birey, ya bu çelişkiyi çözmek için istifa ederek benlik imajını koruyacak ya da şirketin eylemlerini rasyonelleştirerek bilişsel tutarlılığı yeniden sağlayacaktır.
Derin Analiz
Fritz Heider ve Leon Festinger gibi öncüllerin temellerini attığı tutarlılık kuramı, insan zihninin bilişsel çelişkiden kaçınma ve içsel dengeyi (homeostaz) koruma mekanizmalarına dayanır. Abraham Korman tarafından örgütsel bağlama uyarlanan bu yaklaşım; bireylerin öz-imajlarıyla uyumlu davranışlar sergileme ve bu doğrultuda tatmin elde etme motivasyonunu iki temel eksende inceler: denge kavramı ve benlik imajı standardı. Nörobiyolojik düzeyde, bilişsel uyumsuzluk ve tutarlılık arayışı, anterior singulat korteks ve prefrontal korteks devrelerindeki çatışma izleme ve ödül mekanizmalarıyla doğrudan ilişkilidir.
Etimoloji
Latince 'consistentia' (bir arada durmak, sağlam durmak) kelimesinden türetilmiştir; kökeni 'consistere' (durmak, yerleşmek) fiiline dayanır.
Karıştırmayın
Bilişsel Çelişki Kuramı (Cognitive Dissonance Theory) ile sıklıkla karıştırılır; ancak bilişsel çelişki bu geniş sınıfın alt bileşenlerinden biridir. Benlik Doğrulama Motifi (Self-Verification Motive) ile de yakın akrabadır ancak tutarlılık kuramı yalnızca benliği değil, genel bilişsel evreni kapsar.
Keşfetmeye Devam Edin
Bilişsel Çelişki
Cognitive Dissonance
Bilişsel sistemdeki iki veya daha fazla inanç, tutum veya davranış arasında tutarsızlık olduğunda ortaya çıkan ve bireyde güçlü bir motivasyonel gerilim yaratan hoş olmayan psikolojik durum.
Denge Kuramı
Balance Theory
Bireylerin bilişsel sistemlerindeki unsurların kendi içinde tutarlı ve dengeli olmasını tercih ettiğini öne süren bir bilişsel tutarlılık kuramıdır.