Beklenti Teorisi
Expectancy Theory
Tanım
Bireylerin belirli bir davranışı sergileme motivasyonunun, o davranışın sonucunda elde edecekleri çıktının cazibesine ve bu sonucun gerçekleşeceğine dair inançlarına bağlı olduğunu savunan bilişsel model.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir hastanede çalışan hemşire, ekstra mesai yaparak hasta bakım kalitesini artırdığında yönetim tarafından takdir edileceğine inanmaktadır (beklenti). Bu takdirin kariyerinde terfi etmesini sağlayacağını düşünmektedir (araçsallık) ve terfi etmek onun için yüksek düzeyde arzu edilebilir bir durumdur (değer). Bu üç faktörün yüksek olması, hemşirenin yüksek motivasyonla çalışmasını sağlar.
Derin Analiz
Bilişsel psikoloji ve örgütsel davranış bağlamında ele alınan beklenti kuramı, insan davranışının reaktif bir refleks değil, teleolojik ve amaca yönelik bir süreç olduğunu öne sürer. Tolman'ın amaçlı davranışçılık ekolüne dayanan bu yaklaşım, öğrenmenin uyarıcı-tepki zincirinden öte, zihinsel beklentilerin (expectancies) edinilmesiyle gerçekleştiğini savunur. Edward Lawler ve Victor Vroom gibi teorisyenler tarafından geliştirilen model, üç temel bileşen üzerine kuruludur: Beklenti (çabanın performansa dönüşeceği inancı), araçsallık (performansın belirli bir ödüle ulaşmasındaki rolü) ve değer (ödülün birey için ifade ettiği çekicilik). Nörobiyolojik düzeyde bu süreç, prefrontal korteksin geleceğe yönelik planlama işlevleri ile mezolimbik dopaminerjik sistemin ödül beklentisi arasındaki karmaşık etkileşimlerle karakterizedir.
Etimoloji
Latince 'exspectare' (beklemek, gözlemek, ummak) fiilinden türetilmiş 'expectancy' ile Yunanca 'theoria' (inceleme, bakış) sözcüklerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Pekiştirme teorisi (reinforcement theory) ile sıklıkla karıştırılır; ancak pekiştirme teorisi geçmişteki ödül ve cezaların gelecekteki davranışı şekillendirdiğini savunurken, beklenti teorisi tamamen geleceğe dönük zihinsel hesaplamalara ve bilişsel öngörülere odaklanır.