Zihinsel Muhasebe
Mental Accounting
Tanım
Bireylerin gelir ve giderlerini zihinsel olarak kategorilere ayırarak, ekonomik kararlarını rasyonel olmayan bir biçimde göreceli değerler üzerinden değerlendirdikleri bilişsel bir süreçtir.
Örnek Vaka / Uygulama
Yatırımcının spekülasyon yoluyla elde ettiği kazançları 'riskli para' olarak görüp tek bir gecede yüksek riskli kripto paralara yatırması, buna karşılık aynı miktardaki maaş birikimini 'emek terliği' kategorisinde değerlendirip faizsiz mevduatta tutması zihinsel muhasebenin klasik bir tezahürüdür.
Derin Analiz
Davranışsal iktisat ve bilişsel psikoloji ekseninde Richard Thaler tarafından kavramsallaştırılan zihinsel muhasebe, insan zihninin parayı 'fungible' (birbirinin yerine geçebilir) bir varlık olarak ele almak yerine, kaynağına ve amacına göre farklı zihinsel hesaplara atfettiğini gösterir. Bu durum, klasik iktisattaki rasyonel insan modelinin aksine, bireylerin kazanç ve kayıpları mutlak değerler üzerinden değil, bağlamsal ve göreceli çerçeveler içinde değerlendirdiğini kanıtlar. Bilişsel önyargılar, çerçeveleme etkisi (framing effect) ve prospect teorisi (beklenti teorisi) ile doğrudan ilişkilidir.
Etimoloji
Karıştırmayın
RasyonelChoice (Rasyonel Seçim Teorisi) ile karıştırılır; rasyonel seçim paranın kaynağına bakılmaksızın maksimum fayda gözetmesini savunurken, zihinsel muhasebe paranın psikolojik olarak etiketlenip farklı kurallara tabi tutulduğunu inceler.