Karar Kuramı
Decision Theory
Tanım
Nicel, sosyal ve davranış bilimlerinde, belirsizlik koşulları altında en uygun ve optimal karara varma süreçlerini inceleyen matematiksel ve kuramsal modellemeler bütünüdür.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik bir psikoloğun, tedaviye dirençli majör depresyon vakasında farmakoterapi ile bilişsel davranışçı terapi kombinasyonunun maliyetini, hastanın nüks riskini ve olası yan etkilerini olasılıksal matrisler üzerinden değerlendirerek en yüksek faydayı sağlayacak müdahale protokolünü seçmesi karar kuramı uygulamasıdır.
Derin Analiz
Karar kuramı; olasılık kuramı, istatistik, ekonomi ve bilişsel bilimlerin kesişim kümesinde yer alan, rasyonel bir aktörün belirsizlik karşısında tercih setlerini nasıl optimize ettiğini inceleyen analitik bir çerçevedir. Bilişsel psikolojide insan karar verme mekanizmalarının sınırlı rasyonellik (bounded rationality) bağlamında normatif modellerden nasıl saptığını (örneğin Tversky ve Kahneman'ın sezgisel karar verme çalışmaları) açıklamak için temel bir kıyaslama standardı sunar. Nöroiktisat çalışmalarında ise ventromedial prefrontal korteks ve bazal ganglion devrelerinin ödül-ceza dengesi ve risk analizi sırasındaki hesaplamalı süreçlerini modellemede kullanılır.
Etimoloji
Latince 'decidere' (kesmek, karara varmak, çözümlemek; de- [aşağı/tamamen] + caedere [kesmek]) kelimesi ile Yunanca 'theoria' (bakış, gözlem, tümevarımsal inceleme) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Oyun kuramı (Game theory, çoklu oyuncu etkileşimlerini ve stratejik bağımlılıkları inceler; karar kuramı ise çoğunlukla tekil bir aktörün çevresel belirsizlik altındaki optimizasyonuna odaklanır).