Apriorizm
Apriorism
Tanım
Deneyimden bağımsız olarak, zihnin doğuştan gelen tasarımlar ve akıl yürütme yoluyla gerçek bilgiye ulaşabileceğini savunan epistemolojik ve bilişsel konum.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir bebeğin herhangi bir fiziksel eğitim almadan nesne kalıcılığını veya derinlik algısını şaşırtıcı bir hızla kavraması ya da matematiksel mantık ilkelerinin (özdeşlik ilkesi gibi) herhangi bir laboratuvar deneyine ihtiyaç duyulmaksızın zihinsel olarak doğrulanması apriorist argümanlara somut birer örnektir.
Derin Analiz
Apriorizm, bilişsel süreçlerin ve zihinsel mimarinin ampirik verilerle sıfırdan inşa edilmediğini, aksine aklın deneyime mantıksal olarak öncülük eden yapı taşlarına sahip olduğunu öne sürer. Bilişsel bilimler bağlamında, bu yaklaşım Chomsky'nin evrensel dilbilgisi veya modüler zihin kuramları gibi doğuştancı (nativist) varsayımlarla örtüşmektedir. Nörobiyolojik düzeyde, beyin korteksinin tamamen bir 'tabula rasa' (boş levha) olmadığını, genetik olarak kodlanmış bazı kategorizasyon, mekansal algı ve mantıksal çıkarım şemalarıyla dünyaya geldiğini, deneyimin ise bu hazır mekanizmaları tetiklediğini veya kalibre ettiğini savunur.
Etimoloji
Latince 'a priori' (önceden, deneyim öncesi) ifadesinden türetilmiş olup, 'prior' (önceki) kelimesine dayanır.
Karıştırmayın
Empirizm (Deneycilik) ile karıştırılır; empirizm bilgiyi duyu deneyimine dayandırırken, apriorizm deneyimden bağımsız akılsal temelleri savunur.