Çatışkı
Antinomy
Tanım
Her ikisi de eşit derecede geçerli kanıtlarla desteklenebilen iki a priori önerme arasındaki uzlaşmaz çelişki durumu.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir psikoterapistin, danışanının hem mutlak bir özgür iradeye sahip olduğu hem de geçmiş travmatik yaşantılarının ve genetik altyapısının davranışlarını tamamen belirlediği (determinizm) yönündeki iki mantıksal argümanı aynı anda savunup ikisinde de haklılık payı bulması, bilişsel düzeyde bir çatışkı örneğidir.
Derin Analiz
Bilişsel bilimler, mantık ve felsefe düzleminde çatışkı, insan bilişinin ve rasyonel akıl yürütmenin sınırlarını test eden epistemolojik bir eşiktir. Immanuel Kant'ın aşkınsal diyalektiğinde merkezî bir yer tutan bu kavram, saf aklın deneyim sınırlarının ötesine (metafizik alanına) geçmeye çalıştığında kaçınılmaz olarak düştüğü çözümsüz çelişkileri betimler. Bilişsel ve nöropsikolojik süreçler açısından bakıldığında, çatışkı durumu beynin iki tutarlı ancak birbirini dışlayan bilişsel şemayı aynı anda işleme çabasından doğan nöral uyuşmazlığı tetikler ve üstbilişsel (metakognitif) denetim mekanizmalarını aktive eder.
Etimoloji
Yunanca 'anti-' (karşı, zıt) ve 'nomos' (yasa) sözcüklerinin birleşiminden türetilmiştir; kelime anlamı 'yasaların çatışması' veya 'zıt yasalar' demektir.
Karıştırmayın
Paradoks ile sıklıkla karıştırılır; paradoks ilk başta çelişkili görünen ancak derinlemesine incelendiğinde bir çözüme veya gerçeğe ulaşabilen önermeler bütünüdür. Antinomi ise her iki önermenin de eşit mantıksal geçerliliğe sahip olduğu ancak asla uzlaştırılamadığı mutlak bir epistemolojik çıkmazdır.