Deiktik
Deictic
Tanım
Bağlama bağımlı olarak anlam kazanan, konuşmacının konumu, zamanı ve uzamsal çerçevesine göre gönderge değiştiren dilsel ve bilişsel terimleri tanımlar.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir terapistin hastasına 'Bugün burada ne hissettin?' sorusunu yöneltirken kullandığı 'bugün' ve 'burada' kelimeleri deiktik unsurlardır; anlamları mutlak değil, etkileşimin anlık bağlamına ve konumsal koordinatlarına bağlıdır.
Derin Analiz
Bilişsel bilimler ve dilbilimde deiktik ifadeler (örneğin 'bu', 'şuradaki', 'yarın', 'ben'), zihinsel uzamın ve sosyal bilişin yapı taşlarını oluşturur. Bireyin kendi öz-merkezli (egocentric) koordinat sistemini dış dünya ile senkronize etmesini gerektirir. Nöropsikolojik düzeyde, deiktik referansların işlenmesi sağ parietal korteks ve frontostriatal devrelerin aktif katılımını zorunlu kılar; bu da dil ile uzamsal farkındalığın bilişsel entegrasyonuna işaret eder.
Etimoloji
Antik Yunanca 'deiktikos' (δείκνῡμι - göstermek, işaret etmek) kelimesinden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Anofor (anaphora) ile karıştırılır; anoforik ifadeler anlamını metin içindeki başka bir kelimeden alırken, deiktik ifadeler doğrudan dış dünya bağlamından ve konuşmacının konumundan alır.