Bilişselcilik
Cognitivism
Tanım
Zihinsel süreçlerin (algı, bellek, akıl yürütme, problem çözme) içsel bilgi işlemleme mekanizmalarıyla gerçekleştiğini savunan psikolojik ve felsefi paradigma.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir öğrencinin ders çalışırken sadece öğretmenin anlattıklarını ezberlemesi (davranışçı yaklaşım) yerine, yeni bilgileri eski şemalarıyla ilişkilendirerek kendi zihinsel haritasını oluşturması ve stratejik problem çözme yöntemleri geliştirmesi (bilişselci yaklaşım) sürecidir.
Derin Analiz
20. yüzyılın ortalarında davranışçılığın (behaviorism) dışsal uyarıcı-tepki (U-T) indirgemeciliğine bir tepki olarak doğmuştur. Zihni, dış dünyadan gelen verileri pasif bir şekilde alan bir kara kutu olarak değil; bilgiyi kodlayan, depolayan, dönüştüren ve geri çağıran aktif bir bilgi işlemci (information processor) olarak ele alır. Bilişsel devrimle birlikte Noam Chomsky'nin dil edinimi teorileri, George Miller'ın bellek kapasitesi çalışmaları (7±2 kuralı) ve bilgisayar bilimi ile yapay zekanın analojileri bu yaklaşımın teorik omurgasını şekillendirmiştir. Algılama ve karar verme gibi süreçlerin altında yatan nöral ağlar ve temsiliyet biçimleri bilişsel bilimin ana inceleme alanını oluşturur.
Etimoloji
Latince 'cognitio' (bilgi, kavrayış, tanıma) kökünden türetilmiş olup, zihinsel süreçlerin incelenmesini merkeze alan epistemolojik ve psikolojik yönelimi ifade eder.
Karıştırmayın
Davranışçılık (behaviorism) ile sıklıkla karıştırılır; davranışçılık gözlenebilir dışsal hareketleri ve çevresel pekiştireçleri incelerken, bilişselcilik gözlenemeyen içsel zihinsel süreçlere odaklanır.