Derin Yapı
Deep Structure
Tanım
Dönüşümsel üretken dilbilgisinde, bir cümlenin mantıksal ve gramer ilişkilerini açıkça gösteren soyut taban biçimidir.
Örnek Vaka / Uygulama
'Köpek adamı ısırdı' ve 'Adam köpek tarafından ısıtıldı' cümleleri yüzey yapıda farklı dizilimlere ve kelimelere sahiptir; ancak her iki cümlenin derin yapısı, eylemi gerçekleştirenin (özne) ve etkilenenin (nesne) mantıksal ilişkisini aynı temel anlam çekirdeğinde paylaşır.
Derin Analiz
Noam Chomsky'nin evrensel dilbilgisi ve dönüşümsel üretken dilbilgisi teorisinin temel taşlarından biridir. Cümlelerin yalnızca fonetik olarak duyulan veya yazıda görülen dış biçimlerinden (yüzey yapı) farklı olarak, anlamın zihinsel düzeyde üretildiği soyut bir tabanı temsil eder. Zihnin doğuştan gelen kurallarla dili nasıl yapılandırdığını inceleyen bilişsel bilimler için kritik bir kavramdır. Anatomi bağlamında ise vücut yüzeyinin altında yer alan doku ve organları nitelendirmek için kullanılır; ancak psikoloji ve dilbilim literatüründe ağırlıklı olarak bilişsel süreçleri ve dil üretimini açıklamak amacıyla ele alınır.
Etimoloji
İngilizce 'deep' (derin, yüzeyin altındaki) ve Latince 'structura' (inşa etmek, kurmak, düzenlemek) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Yüzey yapı (surface structure) ile karıştırılır; yüzey yapı cümlenin işitsel veya görsel olarak ifade edilmiş son haliyken, derin yapı bu biçimin türediği soyut anlam ve mantık tabanıdır.