Yüzey Yapı
Surface Structure (s-structure)
Tanım
Noam Chomsky'nin dönüştürücü üretici dilbilgisi kuramında, bir cümlenin konuşmada veya yazıda fiilen ortaya çıktığı, sesletildiği ya da yazıldığı biçimsel organizasyonudur.
Örnek Vaka / Uygulama
'Köpek adamı ısırdı' cümlesi ile 'Adam köpek tarafından ısıtıldı' (veya ısirıldı) cümlesi, farklı yüzey yapılara sahiptir çünkü kelime sıralamaları ve edat kullanımları birbirinden tamamen farklıdır. Ancak her iki cümlenin de derin yapısındaki anlamsal çekirdek ve argüman rolleri (kimin ısıran, kimin ısirılan olduğu) benzer mantıksal temellere dayanır. Yüzey yapı, bu mantıksal özün konuşma akışına dökülmüş fiziksel çıktısıdır.
Derin Analiz
Dilbilim ve psikolinguistikte yüzey yapı, cümlenin fonetik veya grafik olarak algılanan nihai biçimidir; ancak bu biçim, soyut mantıksal formu temsil eden 'derin yapı'nın (deep structure) çeşitli dönüşümsel kurallarla (ekleme, çıkarma veya yer değiştirme) manipüle edilmesiyle üretilir. Noam Chomsky'nin erken dönem kuramlarında merkezi bir yer tutan bu kavram, bilişsel bilimciler tarafından insanların cümleleri üretirken ve yorumlarken zihinsel olarak hangi bilişsel süreçlerden geçtiğini modellemek amacıyla ampirik olarak incelenmiştir. Her ne kadar modern üretici dilbilgisi modelleri (örneğin Minimalist Program) derin yapı ve yüzey yapı ikiliğini doğrudan bu klasik formda tutmasa da, sözdizimsel hiyerarşinin fonolojik form ile mantıksal form arasındaki köprüsünü açıklamada temel bir kilometre taşı olmayı sürdürmektedir.
Etimoloji
Latince 'superficies' (yüzey; 'super' [üst] + ' facies' [yüz]) ve Latince 'structura' (inşa etmek, yapılandırmak) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Derin yapı (deep structure) ile sıklıkla karıştırılır; derin yapı cümlenin evrensel mantıksal ve anlamsal temelini temsil ederken, yüzey yapı bu temelin dildeki kurallara göre somutlaşmış halidir.
Keşfetmeye Devam Edin
Tasarruf İlkesi
Tasarruf İlkesi
Law Of Parsimony
Bir olgu veya gözlemi açıklarken en az sayıda varsayımda bulunan ve en basit olan teorinin, diğer karmaşık alternatiflere tercih edilmesi gerektiğini savunan epistemolojik ilke.
İncele
Arşimet Sarmalı
Arşimet Sarmalı
Archimedes Spiral
Teğeti sabit bir açıyla korunan bir eğri tarafından oluşturulan basit sarmal form.
İncele
Yazı Ve Konuşma Dili Üslubu
Yazı Ve Konuşma Dili Üslubu
Register
Dilin, belirli sosyal işlevlere, durumlara veya konu alanlarına göre şekillenen biçimsel ve işlevsel varyasyonudur.
İncele
Anlambilim
Anlambilim
Semantic
Sözcüklerin, tümcelerin ve diğer simgesel yapıların anlamını, bunların birbirleriyle olan ilişkilerini inceleyen dilbilimsel ve bilişsel alan.
İncele