Karşılaştırmalı Dilbilim
Comparative Linguistics
Tanım
Diller arasındaki biçimsel ve yapısal benzerlik ile farklılıkları inceleyerek bu dillerin tarihsel akrabalık bağı ve köken ilişkilerini ortaya koyan dilbilim dalı.
Örnek Vaka / Uygulama
Hint-Avrupa dil ailesindeki 'anne' kelimesinin Sanskritçe'deki 'mātā', Latince'deki 'mater', Eski İngilizce'deki 'mōdor' ve Türkçe'deki 'ana' (farklı kök grubu) gibi formlarının ses değişim kurallarına göre analiz edilerek ortak atasal kökenin izinin sürülmesi.
Derin Analiz
Karşılaştırmalı dilbilim, bilişsel bilimler ve evrimsel psikoloji kesişiminde, insan zihninin evrensel evrimsel mirasını dillerin yapısı üzerinden okur. Temel metodolojisi, fonetik denklikleri (ses yasaları, örneğin Grimm Yasası) ve biçimbirimsel kökleri çapraz analiz ederek ortak bir proto-dile ulaşmaktır. Bilişsel açıdan, insan bilişinin kategorizasyon ve soyutlama yeteneklerinin diller arası evrensel kalıplarını (universal grammar) ampirik verilerle test eder. Bu süreç, istatistiksel ve filolojik yöntemlerin hibrit kullanımını gerektirir; zira rastlantısal benzerlikler (tesadüfi homofonlar) ile soy bağı (genetik akrabalık) arasındaki ayrım titiz bir matris analiziyle saptanır.
Etimoloji
Latince 'comparare' (karşılaştırmak, eş tutmak, 'par' [eşit] kelimesinden) ve Fransızca 'linguistique' (dil bilimi, Latince 'lingua' [dil, tat] kökünden türetilmiştir).
Karıştırmayın
Eşzamanlı (senkronik) dilbilim ile karıştırılır; eşzamanlı dilbilim bir dilin belirli bir kesitsel zamandaki durumunu incelerken, karşılaştırmalı dilbilim dillerin zamansal ve tarihsel evrimini (diyakronik) merkeze alır.