Seçim Aksiyomu
Choice Axiom
Tanım
Birden fazla alternatif arasından yapılan tercihlerde, belirli bir seçeneğin seçilme olasılığının karar dizisinden bağımsız olduğunu varsayan matematiksel karar alma modeli.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir tüketicinin kahve dükkanında menüden filtre kahve, çay ve sıcak çikolata arasında seçim yapması durumunda; filtre kahveyi seçme olasılığı, menüye eklenen dördüncü bir soğuk içecek seçeneğinden bağımsız olarak, ilk üç seçeneğin kendi içindeki ağırlıklı oranına göre matematiksel olarak sabit kalır.
Derin Analiz
1959 yılında matematikçi ve psikolog R. Duncan Luce tarafından formüle edilen seçim aksiyomu, olasılıksal seçilim kuramlarının temel taşlarından biridir. Luce'nin Orantılı Oranlar Modeli olarak da bilinen bu yaklaşım, bireyin bir kümeden alternatif seçme olasılığının, o seçeneğin tekil değerinin kümedeki tüm alternatiflerin toplam değerine oranı olduğunu öngörür. Temel varsayımı, 'bağımsız alternatiflerin ilgasızlığı' (independence from irrelevant alternatives - IIA) ilkesine dayanır; yani mevcut seçenekler arasına yeni bir alternatif eklenmesi veya çıkarılması, orijinal kümedeki iki alternatifin birbirine oranla tercih edilme olasılığını değiştirmez. Bilişsel modellemede ve ekonometride, karar vericinin rasyonelliğini ve tutarlılığını test etmek için matematiksel bir taban oluşturur.
Etimoloji
İngilizce 'choice' (seçim, tercih) ve Latince 'axioma' [kabul görmüş önerme, ilke] kelimelerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Beklenen Fayda Teorisi (Expected Utility Theory) ile sıklıkla karıştırılır; beklenen fayda mutlak rasyonellik ve optimal sonuçları hedeflerken, seçim aksiyomu seçenekler arasındaki olasılıksal oranları ve tercihler arası tutarlılığı matematiksel bir formata döker.