Rasyonellik
Rationality
Tanım
Bireyin inançlarını, arzularını ve eylemlerini elde edilebilir kanıtlara, mantıksal tutarlılığa ve en uygun sonuçlara göre şekillendirme kapasitesidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir borsa yatırımcısının, piyasadaki ani bir düşüş karşısında panikle hisse senetlerini satmak (duygusal tepki) yerine, şirketlerin bilançolarını ve uzun vadeli ekonomik verilerini inceleyerek mantıklı bir portföy düzenlemesi yapması araçsal ve epistemik rasyonelliğin somut bir uygulamasıdır.
Derin Analiz
Bilişsel bilimler ve karar teorisinde rasyonellik, iki ana eksende incelenir: Araçsal rasyonellik (belirli bir hedefe ulaşmak için en etkili yolları seçme) ve Epistemik rasyonellik (gerçeklikle uyuşan inançlara sahip olma). İnsan bilişi, Daniel Kahneman ve Amos Tversky'nin çifte süreç kuramında açıklandığı gibi, tamamen rasyonel (Sistem 2) olmaktan ziyade sezgisel ve kestirimsel (Sistem 1) süreçlerin etkisi altındadır. Bu durum, insan karar alma süreçlerinde sistematik önyargıların (heuristics and biases) ortaya çıkmasına neden olur. Klinik psikolojide ise rasyonellik dışı inançlar, özellikle Aaron Beck'in Bilişsel Terapisi ve Albert Ellis'in Akılcı Duygucu Davranışçı Terapisi (REBT) bağlamında, psikopatolojinin (örneğin kaygı ve depresyon) temel bilişsel bileşenleri olarak ele alınır.
Etimoloji
Karıştırmayın
Mantıklılık (logicality) genellikle biçimsel mantık kurallarına tam uyumu ifade ederken; rasyonellik daha geniş bir çerçevede eylemlerin ve inançların amaca hizmet etme etkinliğini ve tutarlılığını kapsar. Mantıklı olan her zaman pratik anlamda rasyonel olmayabilir.
Keşfetmeye Devam Edin
Konsantratif Meditasyon
Konsantratif Meditasyon
Concentrative Meditation
Bireyin dikkatini tek bir nesneye, sese, mantraya veya düşünceye sabitleyerek bilinç akışını diğer uyaranlara karşı kapattığı zihinsel disiplin biçimidir.
İncele
Önermesel Bilgi
Önermesel Bilgi
Propositional Knowledge
Bilginin, sözcüklerin veya imgelerin soyut temsiller biçiminde, anlamlı düşüncenin en küçük birimleri olan önermeler ağı şeklinde zihinde kodlanması.
İncele
İşleme Derinliği Hipotezi
İşleme Derinliği Hipotezi
Depth-of-processing Hypothesis
Bellek izinin kalıcılığının ve gücünün, bilginin maruz kaldığı bilişsel analiz ve işleme derinliğinin derecesine bağlı olduğunu öne süren kuramsal model.
İncele
Eyleme Geçirme
Eyleme Geçirme
Enaction
Bir sürecin veya modelin mekanik bir otomasyonla değil, rehberlik ve destek eşliğinde hayata geçirilmesi süreci.
İncele