Tamamlayıcı Dağılım
Complementary Distribution
Tanım
İki veya daha fazla ses biriminin (allofonun) birbirinin bulunduğu fonetik ortamlarda asla yer almayıp, tamamen dışlayıcı ve birbirini tamamlayan farklı çevrelerde ortaya çıkması durumu.
Örnek Vaka / Uygulama
Türkçede 'k' sesinin art damakta mı yoksa ön damakta mı çıkacağı çevreleyen ünlülere bağlıdır; 'kurt' kelimesindeki kalın [k] ile 'kedi' kelimesindeki ince [k] sesleri tam anlamıyla tamamlayıcı dağılım sergiler çünkü kalın ünlünün yanındaki ince [k] veya ince ünlünün yanındaki kalın [k] fonetik olarak o ortamda doğal yolla üretilemez.
Derin Analiz
Dilbilim ve fonoloji düzleminde, aynı fonemin varyantları olan allofonların dağılım kuralını belirleyen temel ilkedir. Bir sesin belirli bir fonetik bağlamda (örneğin kelime başında, ünlü arasında veya tonlu bir ünsüzden sonra) zorunlu olarak belirmesi, diğer sesin ise o bağlamda asla bulunamaması mantığına dayanır. Bu durum, yüzey yapıda farklı duyulan seslerin, derin yapıda aslında tek bir soyut dilsel birimin (fonem) tezahürleri olduğunu gösterir. İstatistiksel olarak bu ilişki, iki değişkenin kesişmeyen kümeler oluşturduğu tam bir korelasyon ve karşılıklı dışlayıcılık (mutually exclusive) arz eder.
Etimoloji
Latince 'complere' (tamamlamak, doldurmak) fiilinden türetilen 'complementum' ve Latince 'distributio' (dağıtma, paylaştırma) kelimelerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Serbest varyasyon (free variation) ile karıştırılır; serbest varyasyonda sesler aynı ortamda anlam değiştirmeden birbirinin yerine geçebilirken, tamamlayıcı dağılımda seslerin konumu çevre tarafından kesin çizgilerle ve kuralcı bir biçimde belirlenmiştir.