Maliyet-fayda Analizi
Cost–benefit Analysis
Tanım
Farklı program veya stratejilerin ekonomik verimliliğini belirlemek amacıyla tüm maliyetlerin ve kazanımların ortak bir para birimine indirgenerek oranlandığı analitik prosedür.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik psikolojide yeni geliştirilen bir bilişsel davranışçı terapi (BDT) programının toplumsal yaygınlaştırılması planlanırken, seans maliyetleri, terapist eğitim masrafları ve zaman kaybı (maliyetler) ile hastaların iş gücüne geri dönüş hızları ve semptom azalmasından kaynaklı sağlık sistemi tasarrufları (faydalar) karşılaştırılarak bir maliyet-fayda oranı hesaplanır.
Derin Analiz
Maliyet-fayda analizi, hem ekonomi politikalarında hem de davranışsal ekolojide karar alma mekanizmalarının rasyonelliğini ve adaptif değerini inceleyen temel bir metodolojidir. Klinik ve uygulamalı psikolojide, özellikle müdahale programlarının ekonomik sürdürülebilirliğini değerlendirirken (maliyet-etkililik ve maliyet-dengeleme analizleriyle birlikte) kritik bir rol oynar. Davranışsal ekoloji bağlamında ise organizmaların hayatta kalma ve üreme başarısını (adaptif değer) maksimize etmek için sergiledikleri davranışsal stratejilerin harcadıkları enerji ve maruz kaldıkları riskler (maliyetler) ile elde ettikleri besin, eş veya güvenlik (faydalar) arasındaki optimizasyon sürecini matematiksel olarak modellenmesini sağlar.
Etimoloji
İngilizce 'cost' (Latince 'constare': mal olmak, bedel ödemek) ve 'benefit' (Latince 'beneficium': iyilik, yarar, lütuf) kelimelerinin birleşiminden oluşan, 20. yüzyıl ekonomi ve karar teorisi terminolojisine kazandırılmış analitik bir terimdir.
Karıştırmayın
Maliyet-etkililik analizi (cost-effectiveness analysis) ile sıklıkla karıştırılır; maliyet-etkililik analizinde sonuçlar parasal değer yerine doğrudan klinik çıktılar (örn. kazanılan yaşam yılı) cinsinden ölçülürken, maliyet-fayda analizinde tüm girdiler ve çıktılar parasal birime dönüştürülür.