Etkililik
Efficacy
Tanım
Bir bireyin, müdahalenin ya da farmakolojik ajanın kontrollü ve ideal koşullar altında arzulanan, yeterli veya beklenen çıktıyı üretme kapasitesi.
Örnek Vaka / Uygulama
Yeni geliştirilen bir antidepresanın faz-3 klinik çalışmalarında, plasebo grubuna kıyasla semptomları ideal ve kontrollü şartlar altında %70 oranında azaltması, o ilacın yüksek 'efficacy' (etkililik) gösterdiğine işaret eder. Günlük hayatta ise bir cerrahın, simülasyon ortamında karmaşık bir operasyonu kusursuz bir şekilde tamamlama potansiyeli bu kavramla açıklanır.
Derin Analiz
Bilişsel bilimler ve klinik psikolojide etkililik, genellikle öz-yeterlik algısıyla (perceived self-efficacy) iç içe geçer ve bireyin belirli bir davranışı başarıyla icra etme kapasitesine dair öznel inancını ifade eder. Farmakoloji ve klinik araştırmalarda ise 'effectiveness' (sahadaki gerçek dünya performansı) kavramından keskin bir şekilde ayrılır; etkililik (efficacy), idealize edilmiş, randomize kontrollü laboratuvar veya klinik deney ortamlarında bir ilacın veya terapötik yöntemin ulaşılabileceği maksimum potansiyel yanıtı simgeler. İstatistiksel modellemede, iç geçerliği yüksek deney tasarımlarının temel performans göstergesidir.
Etimoloji
Latince 'efficacia' (etki üretme gücü, verimlilik) sözcüğünden türetilmiş olup, 'efficere' (gerçekleştirmek, meyve vermek, tamamlamak) fiiline dayanır.
Karıştırmayın
Etkinlik (Effectiveness) ile sıkça karıştırılır. Etkililik (Efficacy) ideal laboratuvar koşullarındaki maksimum potansiyeli ölçerken, etkinlik (Effectiveness) aynı müdahalenin günlük yaşamın karmaşık ve kontrolsüz koşullarındaki gerçek dünya performansını ifade eder.