Karşılaştırmalı Retorik
Contrastive Rhetoric
Tanım
Farklı dillerin ve kültürlerin, argüman yapılandırma ve metin sunumu süreçlerindeki kendine özgü söylem kalıplarını inceleyen uygulamalı dilbilim teorisidir.
Örnek Vaka / Uygulama
İleri düzey İngilizce bilgisine ve kusursuz bir gramer hâkimiyetine sahip Türk bir araştırmacının yazdığı akademik makalenin, İngilizce ana dilli bir hakem tarafından 'anlatımı dolambaçlı ve doğrusal olmayan' şeklinde değerlendirilmesi; bu durum, yazarın anadilindeki retorik yapıları (örneğin dolaylı anlatım ve tümevarımsal genişletme) hedef dile aktarmasından kaynaklanır.
Derin Analiz
Robert B. Kaplan tarafından 1966 yılında literatüre kazandırılan bu kavram, anadili farklı olan bireylerin hedef dilde yazılı üretim yaparken sergiledikleri mantıksal ve yapısal sapmaları inceler. Dilbilgisel ve sözcüksel açıdan kusursuz olan metinlerin bile ana dili konuşurlarına 'tuhaf' veya 'alışılmadık' gelmesinin ardındaki bilişsel ve kültürel kodlanmış argüman kalıplarını açıklar. Ulla Connor ve sonraki araştırmacılar tarafından genişletilen alan, günümüzde 'metinlerarası söylem analizi' ve 'kültürlerarası iletişim' bağlamında ele alınarak, düşünce kalıplarının dilsel formlarla nasıl somutlaştığını ampirik olarak inceler.
Etimoloji
İngilizce 'contrastive' (Latince 'contra-' [karşı] + 'stare' [durmak] kökünden türetilmiştir) ve 'rhetoric' (Antik Yunanca 'rhētorikē' [hatabet sanatları, konuşma sanatı] kelimesine dayanır).
Karıştırmayın
Dilsel determinizm (linguistic determinism) ve Sapir-Whorf hipotezi ile sıkça karıştırılır; ancak karşılaştırmalı retorik, düşünceyi sınırlayan gramer yapılarını değil, kültürel olarak şekillenmiş argüman ve metin organize etme stratejilerini odağa alır.