Düşünce Kategorileri
Categories Of Thought
Tanım
İmmanuel Kant'ın felsefi sisteminde, ampirik deneyimin anlamlandırılması ve yorumlanması için zorunlu olan, deneyimden bağımsız (a priori) on iki temel zihinsel anlama formu.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir bireyin trafikte ani bir fren sesi duyması ve hemen ardından 'arkadaki arabanın bana çarptığı' sonucuna varması, zihnin 'nedensellik' kategorisini duyu verilerine derhal ve otomatik olarak uygulamasının somut bir tezahürüdür.
Derin Analiz
Bilişsel bilim ve felsefenin kesişim kümesinde yer alan bu kavram, zihnin pasif bir levha (tabula rasa) olmadığını, dış dünyadan gelen duyu verilerini işlemek için doğuştan gelen kategorik yapılara sahip olduğunu savunur. Birlik, çokluk, gerçeklik, olumsuzlama ve nedensellik gibi kavramlar, kaos halindeki duyumlar evrenini tutarlı bir fenomenolojik gerçekliğe dönüştüren bilişsel iskeleti oluşturur. Bilişsel psikolojide bu durum, beynin gelen verileri şemalar aracılığıyla organize etme eğiliminin felsefi ve tarihi kökeni olarak kabul edilir.
Etimoloji
Latince 'categoria' (suçlama, nitelendirme, Aristotelesçi anlamda yüklem) sözcüğünden türetilmiştir; Immanuel Kant felsefesinde deneyimi yapılandıran a priori zihinsel formları ifade eder.
Karıştırmayın
Kant'ın uzay ve zamanı 'duyusal sezgiler' (intuitions) olarak sınıflandırması ile düşünce kategorileri sıkça karıştırılır; sezgiler deneyimin formel zeminini sağlarken, kategoriler bu zemindeki verileri kavramsal olarak yargılamamızı sağlar.