Ettirgen Fiil
Causative Verb
Tanım
Bir eylemin başka bir özne tarafından gerçekleştirilmesine veya bir durumun ortaya çıkmasına neden olunduğunu bildiren fiil türü.
Örnek Vaka / Uygulama
Gelişim psikolojisi laboratuvarında yürütülen bir deneyde, 4 yaşındaki bir çocuğa 'Anne, oyuncuca zıplamasını söyledi' yerine 'Anne, oyuncuğu zıplattı' gibi ettirgen yapılar içeren cümleler sorulur. Çocuğun bu ifadelerdeki nedensellik bağını çözme hızı, onun zihin kurumu (theory of mind) gelişim düzeyini yansıtır.
Derin Analiz
Dilbilisiz ve bilişsel gelişim psikolojisinde ettirgen fiiller, çocukların nedensellik (causality) kavramını zihinselleştirme süreçlerinin temel bir göstergesidir. Birey, dünyadaki fiziksel ve sosyal etkileşimleri anlamlandırırken 'etken-neden' ilişkisini bu dilbilgisel yapılar aracılığıyla kodlar. Gelişimsel araştırmalar, çocukların 'ikna etmek' veya 'canlandırmak' gibi soyut ettirgen kavramları kazanmasının; niyet okuma, sosyal biliş ve eylem-sonuç çıkarımı yapma becerileriyle doğrudan paralellik gösterdiğini doğrulamaktadır. Nörobilişsel düzeyde bu tür dilsel yapılar, Broca ve Wernicke alanlarının yanı sıra yürütücü işlevleri yöneten prefrontal korteks devrelerinin eş zamanlı aktivasyonunu gerektirir.
Etimoloji
Latince 'causativus' (neden olan, sebebiyet veren) sözcüğünden türetilmiştir; kökü 'causa' (sebep, neden) kelimesine dayanır.
Karıştırmayın
Edilgen fiil (passive verb) ile sıklıkla karıştırılır; edilgen fiilde eylemin kim tarafından yapıldığı arka plana atılır veya 'tarafından' ifadesiyle belirtilirken, ettirgen fiilde eylemi başlatan ve başka bir nesne/özneyi harekete geçiren aktif bir neden-sonuç ilişkisi (fâil) esastır.