Geriye Dönük Çağrışım
Backward Association
Tanım
Bir dizi veya sıra içerisinde, bir öğenin kendisinden önce gelen başka bir öğeyle zihinsel bir bağ kurma süreci.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir psikoloji laboratuvarında katılımcılara 'Elma, Araba, Kalem, Bulut' kelime listesi ezberletilir. Katılımcı listeyi hatırlarken 'Kalem' kelimesini söylediğinde, hemen ardından zihinsel olarak kendisinden önce gelen 'Araba' kelimesini hatırlama eğilimi gösterirse, bu durum geriye dönük çağrışımın aktif olduğunu kanıtlar.
Derin Analiz
Bilişsel psikoloji ve bellek araştırmalarında, seri öğrenme (serial learning) süreçlerinin dinamiklerini anlamak için kritik bir mekanizmadır. Geleneksel bellek modelleri genellikle ileriye dönük çağrışıma (forward association) odaklanırken, geriye dönük çağrışım, kodlama ve geri getirme sırasında ardışık öğelerin çift yönlü olarak birbirini tetikleyebildiğini gösterir. Özellikle serbest hatırlama (free recall) testlerinde, katılımcıların bir listedeki kelimeleri sunum sırasından bağımsız olarak hatırlarken ardışık çiftleri ters yönde de aktive edebildiği saptanmıştır. Bu durum, bellek izlerinin doğrusal değil, ağ tabanlı ve esnek bir yapıda saklandığının nörobiyolojik bir göstergesidir.
Etimoloji
İngilizce 'backward' (geriye doğru, arkaya) ve Latince 'associatio' (birlikte getirmek, bağ kurmak; *ad-* + *sociare* [arkadaş/ortak yapmak]) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
İleriye dönük çağrışım (forward association) ile karıştırılır; ileriye dönük çağrışım bir öğenin kendisinden sonra geleni tetiklemesini ifade ederken, geriye dönük çağrışım tam tersi yönde, önceki öğeye doğru kurulan bağı inceler.